بیروڕا
بەغدادی کوژرا و لەگەڵ خۆیدا دەیان دۆسێی نهێنی برد
شوان کەریم کابان


«بەغدادیش کوژرا و حیکایەتەکەی ئەویش تەواو، وەزیفەکەی کۆتایی هات و چاوەڕوانی حیکایەتی یەکێکی ترین»
یەکەم رێکخراوی توندڕەوی ئیسلامی ئاشکرای جیهانی، ئەلقاعیدە بوو کە جیهادی لە سەرتاسەری دونیادا دژی بە قسەی خۆیان «کافرەکان» راگەیاندبووو بە رەسمیش لە ئەفغانستانەوە دەستیان پێکرد، کاتێک ساڵی 1979 یەکێتیی سۆڤێتی ئەوسا ئەفغانستانی داگیرکرد و لە ناوەڕاستی هەشتاکاندا چەندین گروپی چەکدار لەناو ئەفغانستان دروست ببوون و هەریەک لە ئەمریکا و بەریتانیا و چین و سعودیە و پاکستان و چەند دەوڵەتێک پشتیوانیی لێ دەکردن و بەئاگاداریی ئەمریکا دەوڵەتە عەرەبییەکانی کەنداو بەتایبەت سعودیە و موجاهیدە عەرەبیەکانیان دەنارد بۆ شەڕی سۆڤیەت بەپێی ئەو سەردەمە گەرمەی شەڕی ساردی نێوان ئەمریکا و سۆڤیەت بوو، شەڕە گەرمەکانیان لە شوێنی تر دەکرد.
لە گەرمەی شەڕی ئەفغانستاندا «ئوسامە بن لادن»، کە لەبنەڕەتدا بە رەچەڵەک باپیرانی یەمەنین و خەڵکی (حەزرەمەوت) بوون و کوڕی پیاوێکی ملیاردێر بوو، خۆشی ملیۆنێر بوو، رێکخراوی تیرۆریستی ئەلقاعیدەی دامەزراند و بە قسەی خۆی جیهادی لەدژی جولەکە و خاچ پەرستەکان راگەیاند.
پاش تەواوبوونی شەڕی ئەفغانستان، بن لادن ساڵی 1991 روویکردە وڵاتی سودان و لەساڵی 1996 پاش گوشارێکی زۆری نێودەوڵەتی جارێکی تر گەڕایەوە ئەفغانستان و لەوێ لە سایەی تاڵیبان دا کە ئەوسا حوکمی ئەفغانستانیان دەکرد، کەوتەوە خۆ بەهێزکردن و لەوێ دژایەتیکردنی رێکخراوەکەی بۆ ئەمریکا راگەیاند، لەکاتێکدا ئەمریکا بەوردی ئاگاداری ناردنی بن لادن بۆ ئەفغانستان و دروستبوونی ئەلقاعیدە بوو، هەموو ئەو راستیانەش بە بەڵگەوە، شازادە تورکی بن فەیسەڵ سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی سعودیە لە ساڵانی شەڕی ئەفغانستان و ساڵانی دواتر، لە دیدارێکی سێ بەشیدا کەناڵی تەلەفزیۆنی ئەلجزیرەی قەتەری ئاشکرای کرد کە چۆن بن لادن-یش و هەموو چەکدارەکانی ئەوسای ئەلقاعیدە، نێردراون بۆ ئەفغانستان و چۆن هاوکاریی کراون و هەروەها کێ و چ وڵاتێک هاوکاریی کردوون.
بن لادن لە مانگی ئایاری ساڵی 2011 لە خانویەکدا لە نزیک بنکەیەکی سەربازیی لە پاکستان وەک وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا رایگەیاند، لەلایەن هێزێکی تایبەتەوە لەگەڵ چەند هاوکارێکیدا کوژرا و دواتر تەرمەکەیان خستە دەریاوە و لەگەڵ کوژرانیدا، چەندین دۆسێی گرنگ بە نهێنی مانەوە و پەردەیان بەسەردا درا.
بە مردنی بن لادن، قاعیدە لاواز بوو، بەڵام کۆتایی نەهات، لەپاش رووخانی رژێمی سەدام لە عیراق، قاعیدە بە هێزەوە لە بەرامبەر سوپای ئەمریکا لە عیراق دەرکەوت و لە چەندین ناوچەی عیراق بەتایبەت لە پارێزگا سوننە نشینەکان، موسڵ، ئەنبار، سەلاحەدین شەڕێکی بێ ئامانیان لەبەرامبەر سوپای ئەمریکا و هەموو عیراق رایگەیاند و ماوەیەک ئەبومسعەب ئەلزەرقاوی سەرپەرشتی دەکردو بە کوشتنی ئەویش، چەندین دۆسێی تری پڕ نهێنی بەبێ ئاشکرابوون داخران، پاش ئەویش ئەبو حەمزەی موهاجر _ ئەبو حەمزە ئەلمیسری _ بووە بەرپرسی ئەلقاعیدەی عیراق _ ئەویش پاش ماوەیەک کوشتنی راگەیەندرا و لەگەڵ ئەویشدا چەندین نهێنی تر بێ ئاشکرابوون مانەوە.
پاش چەند ساڵێک لە کزبوونی ئەلقاعیدە لە عیراق داعش دروست بوو، داعش کورتکراوەی عەرەبی دەوڵەتی ئیسلامی لە عیراق و شام، بەرلەوەش ناوی دەوڵەتی ئیسلامی بوو لە عیراق، وەک خۆی – رێکخراوەکە – دەڵێت: «ئامانجی گێڕانەوەی خەلافەتی ئیسلامییە».
داعش لە قاعیدەی عیراقەوە دروست بوو کە ئەبو مەسعەبی زەرقاوی ئوردنی دروستی کردبوو و ئەبو عومەر ئەلبەغدادی بووە خەلیفە. پاش کوژرانی ئەبو عومەر لەگەڵ ئەبو حەمزەی موهاجیر لەساڵی 2010 دا مەجلیسی شورای داعش ئەبوبەکر بەغدادی بە خەلیفە ناساند.
ساڵی 2011 و پاش تێکچوونی بارودۆخی سوریا و دروستبوونی دەیان گروپی چەکدار بۆ شەڕکردنی دژی حکومەتی سوریا، بەرەی نوسرە- جبهە النێرە- دروست بوو، هەر لەو ساڵەدا ئەبوبەکر بەغدادی رایگەیاند کە جەبهەی نوسرە بەشێکە لە دەوڵەتی ئیسلامی لە عیراق و بە هەردووکیان دەوڵەتی ئیسلامی لە عیراق و شام پێکدەهێنن و بەمەش – داعش -ی ئێستا دروست بوو.
ساڵی 2014 داعش بەبەر چاوی هەموو زلهێزەکانی دونیاوە بە زیاتر لە سێ سەد ئوتومبێلی پڕ چەک و چەکدار لە سوریاوە هاتە نێو خاکی عیراق و پەلاماری شاری موسڵیدا و داگیری کردو دواتر هەردوو شاری رومادی و تکریتی داگیرکرد و لە بەغدا نزیک بووەوە و لە سوریاش پانتاییەکی زۆری داگیرکرد و لەهەردوو وڵات هەزاران کەسی کوشت و سەربڕی، بۆ ئەو مەبەستە هاوپەیمانییەکی نێودەوڵەتی بە سەرۆکایەتی ئەمریکا بۆ شەڕی داعش راگەیەندرا.
لە شەڕی دژی داعشدا، هەرێمی کوردستان پشکی شێری بەرکەوت، لەو شەڕەدا نزیکەی دوو هەزار پێشمەرگە شەهیدبوون و چەند هەزارێکیش بریندار بوون و هەزاران کوردی ئێزیدیش شەهیدو بێ سەروشوێن کران.
پاش هەزاران تاوان و داگیرکردنی هەزاران کیلۆمەتری چوارگۆشە و پاش چوار ساڵ شەڕو کاولکاری، توانرا هەم لە عیراق، هەم لە سوریا، بە هاوکاریی هەمەلایەنە داعش تێکبشکێنرێت.
رۆژی 26/10/2019 و وەک ئەمڕۆ سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد ترامپ رایگەیاند، ئەبوبەکر بەغدادی خەلیفەی داعش لەنزیک شاری ئیدلبـی سوریا لەلایەن هێزێکی تایبەتی سوپای ئەمریکاوە کوژراوە.
جێی خۆیەتی دەستخۆشی لەو هێزەی ئەمریکا و لە خودی ئەمریکاش بکرێ، کە دڕندە و تاوانکارێکی گەورەی تریان لەکۆڵ مرۆڤایەتی کردەوە و لەهەمان کاتیشدا، ئاساییە بپرسین، ئایە بەڕاستی ئەبوبەکر بەغدادی لەو شوێنە بووە؟ هەروەها بشڵێین، لەگەڵ ئەبوبەکریش دا کۆمەڵێک نهێنی تر، لە دروستکردنی داعش، لە هاوکاریکردنیان، لە سەرچاوەی داراییان، لە بەرپرسی هێنان و بردنیان بە هەموو دونیادا لەگەڵ خۆیدا، دەچێتە ئەو شوێنەی تەرمەکەی تێدا دەشارنەوە.
‌‌ زیاتر ...
شه‌هریه‌ احمد
ئاری عومه‌ر
ئازاد ئیبراهیم ئەحمەد
زۆرترین خوێندراو
  • 24 کاتژمێر
  • هەفتە
  • مانگ