بیروڕا
كورد و ئه‌مریكا- هاوپه‌یمانى و خیانه‌ت
نەوزادی موهەندیس
سه‌ره‌تاى په‌یوه‌ندى نێوان ئه‌مریكا و كورد ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌م و قۆناغى دامه‌زراندنى كۆمارى كوردستان له‌ مهابادى ڕۆژهه‌ڵاتى كوردستان له‌ساڵى 1946دا،چونكه‌ تازه‌ به‌تازه‌ ئه‌مریكا وه‌كو زلهێزێكى دونیایى و له‌دواى كۆتایى جه‌نگى جیهانى دووه‌مه‌وه‌ هاتبوه‌ ناوچه‌ى ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست و خۆى پیشانى ناوچه‌كه‌ و دونیا ده‌دا،چونكه‌ پێشتر و له‌سه‌رده‌مى جه‌نگى جیهانى یه‌كه‌مدا 1914-1918 و دواتریش ته‌نها وه‌كو وڵاتێكى تازه‌ ناسراو و هێزێكى لۆكاڵى نه‌ك دونیایى هاتبوه‌ گۆڕه‌پانه‌كه‌وه‌،به‌تایبه‌تیش كاتێك توانى پڕۆژه‌ى ماڕشاڵ بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ى ئه‌وروپاى دواى جه‌نگه‌كه‌ جێبه‌جێ بكات،ئه‌وكات ئه‌مریكا وه‌ك وڵاتێكى به‌توانا و هێزى سیاسى و ئابورى و سه‌ربازى كه‌ چه‌ندین جار پێش هه‌ریه‌كه‌ له‌ به‌ریتانیاى مه‌زن و فه‌ڕه‌نساى دواى جه‌نگه‌كه‌ و هه‌ردوو زلهێزى سه‌رده‌مى جه‌نگى جیهانى یه‌كه‌مه‌وه‌ هاته‌ گۆڕه‌پانى دونیا و گه‌وره‌یى و شكۆ و هه‌ژموونى خۆى سه‌پانده‌ سه‌رهه‌موان به‌ یه‌كێتى سۆڤێتى جارانیشه‌وه‌ چونكه‌ هه‌موانیان له‌جه‌نگێكى تاقه‌تپڕۆكێنى 6-7 ساڵه‌ 1938-1945 هاتبونه‌ ده‌ره‌وه‌ له‌به‌رامبه‌ر ئه‌ڵمانیاى هیتله‌ریدا.
به‌داخه‌وه‌ هه‌ر ئه‌وكاته‌ش و له‌و یه‌كه‌م وێسگه‌ وبه‌ریه‌كه‌وتن و ناسینه‌ى یه‌كتریه‌وه‌ له‌نێوان ئه‌مریكا و كورددا،به‌كۆتاییه‌كى غه‌مگین و خوێناوى كۆتایى هات كه‌ له‌سێداره‌دانى پێشه‌وا قازى محه‌مه‌د و سه‌یف و صه‌درى قازى بوو له‌مه‌یدانى چوارچراى مهاباد و له‌ گۆڕنانى كۆماره‌ تاقانه‌ ته‌مه‌ن كورته‌ 11 مانگیه‌كه‌ى كورد بوو،له‌به‌رئه‌وه‌ى قازى و هاوه‌ڵانى ڕازى نه‌بوون به‌مه‌رجه‌كانى ئه‌مریكا و به‌ریتانیا بۆ دروستكردنى په‌یوه‌ندیه‌كانیان كه‌ له‌سه‌ر حسابى كوردو خاك و سه‌روه‌ت و سامانه‌ زۆر و زه‌وه‌نده‌كه‌ى له‌نه‌وت بوو،هه‌ربۆیه‌ش ئه‌مریكا له‌هه‌نگاوى سه‌ره‌تادا به‌ دژایه‌تى و دوژمنایه‌تى و خیانه‌تى كورد ده‌ستیپێكرد و تائێستاش ئه‌و ڕچه‌ و ڕێبازه‌ سیاسیه‌ى ئه‌مریكا هه‌ر به‌رده‌وامه‌ و به‌رژه‌وه‌ندى خۆى و ڕژێمى شاهه‌نشاهى ئێرانى كۆنه‌په‌رستى خسته‌ سه‌روو به‌رژه‌وه‌ندى كورد و كوردستانه‌وه‌.
وێسگه‌ى دووه‌مى به‌ریه‌كه‌وتن و دامه‌زراندنى جۆرێك له‌په‌یوه‌ندى ئه‌مریكا و كورد ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ناوه‌ڕاستى شۆڕشى ئه‌یلول له‌ باشوورى كوردستان له‌ساڵانى شه‌سته‌كانى سه‌ده‌ى ڕابووردوه‌وه‌ و به‌نێوه‌ندگیرى یان فشارى ئیسڕائیل بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌مریكا پشتیوانى و هاوكارى شۆڕشى كوردان بكات دژ به‌ ڕژێمه‌ یه‌ك له‌دوایه‌كه‌كانى به‌عسیه‌كان له‌ عێراقداو دژى هه‌ژموونى سۆڤێتیه‌كانیش،به‌ڵام ئه‌م په‌یوه‌ندیانه‌ش سنوردار و قه‌تیس و نهێنى بوون و سوودوكه‌ڵكێكى گه‌وره‌ى بۆ كوردان نه‌بوو تا له‌كۆتایشدا جارێكى تر به‌رژه‌وه‌ندیه‌ سیاسى و ئابورى و ئه‌منیه‌كانى خۆى و ڕژێمه‌ فاشیسته‌كانى به‌غدادى خسته‌ سه‌روو به‌رژه‌وه‌ندى نه‌ته‌وه‌یه‌كى دێرینى وه‌كو كورده‌وه‌ و ڕه‌نجى 14 ساڵى شۆڕشى به‌بادا دان.
دواى نسكۆى شۆڕشى ئه‌یلول و هه‌ڵایسانه‌وه‌ى شۆڕشى نوێى گه‌لى كورد له‌باشوورى كوردستان له‌ساڵى 1975وه‌ تا ڕاپه‌ڕینى ساڵى 1991،ئه‌مریكا نه‌به‌چاك نه‌به‌خراپ هیچ جۆره‌ په‌یوه‌ندیه‌كى له‌گه‌ڵ سه‌رانى ئه‌و شۆڕه‌شه‌دا دروستنه‌كرد و نه‌ك هه‌رئه‌وه‌ به‌ڵكو جارێكى تریش به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانى خۆى و هاوپه‌یمانه‌كانى له‌ناوچه‌كه‌ له‌ وڵاتانى كه‌نداوى فارسى و ئیسڕائیل خسته‌وه‌ سه‌روو به‌رژه‌وه‌ندى كورد و شۆڕشه‌كه‌یه‌وه‌ و به‌درێژایی 8ساڵه‌ى جه‌نگى عێراق –ئێران پشتى ڕژێمى به‌عسى صدامى گرت و گوێى خۆى كه‌ڕكرد و چاوى خۆى كوێر كرد له‌به‌رامبه‌ر پڕۆسه‌ نامرۆڤانه‌كانى كیمیاباران و ئه‌نفال و جینۆسایدى كورد كه‌ تیایدا 182هه‌زار ئه‌نفال و 10 هه‌زار كیمیابارانى هه‌ڵه‌بجه‌ى شه‌هید و 5هه‌زار قوربانى تر و 8هه‌زار ئه‌نفالى بارزانیه‌كان و  گۆڕه‌به‌كۆمه‌ڵه‌كان و سووتماككردنى خاك و ئاوى كوردستان كرده‌ قوربانى به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانى خۆى. ته‌نانه‌ت دواى ڕاپه‌ڕینى ساڵى 1991ى باشورى كوردستان و هه‌ڵبژاردنى یه‌كه‌م په‌ڕله‌مانى كوردستان له‌ 19/5/1992 و دامه‌زراندنى یه‌كه‌م حكومه‌تى كوردستان له‌ 4/7/1992 و دواتریش ڕاگه‌یاندنى جۆرى په‌یوه‌ندیه‌كانى هه‌رێم و به‌غداد له‌ چوارچێوه‌ى فیدڕاڵیدا له‌ 4/10/1992و دواتریش ڕووخاندنى ڕژێمى به‌عسى صدامى له‌ساڵى 2003وه‌و تاكو ئێستا ئه‌مریكا گه‌ر هاوكار و یارمه‌تیده‌رى كورد بوبێت له‌چه‌ند قۆناغ و وێسگه‌یه‌كدا ،ئه‌وا له‌ زۆر قۆناغى تردا دژ به‌ به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانى كورد و فراوانبوونى ده‌سه‌ڵات و هێز و بازوى كورد بوه‌ و ئه‌وه‌تا نه‌هێڵراوه‌ كه‌ ماده‌ى 140 ده‌ستور جێبه‌جێبكرێت و شایسته‌ داراییه‌كانى هێزى پێشمه‌رگه‌ له‌ ساڵى 2004وه‌ بنێردرێت و دواتریش پشكى بودجه‌ و موچه‌ى فه‌رمانبه‌رانى هه‌رێمى كوردستان كه‌مكرایه‌وه‌ و بڕدراش و هێواش هێواش پڕۆسه‌ى ته‌عریب و ته‌شه‌یوع و ڕاگواستن و كه‌نارخستنى كوردان جێبه‌جێده‌كرێت و ئه‌مریكاش ته‌نها ته‌ماشاكه‌ره‌و هیچى تر.
له‌ وێسگه‌ى سێهه‌مى په‌یوه‌ندیه‌كانى ئه‌مریكا –كورددا،به‌درێژایى شۆڕشى چه‌كدارى كوردانى باكوور له‌لایه‌ن پارتى كرێكارانى كوردستانه‌وه‌ له‌ساڵى 1978 و دواتریش 1984وه‌ به‌هیچ جۆرێك پشتیوانى و هاوكارى ئه‌و شۆڕشه‌ى كوردانى له‌باكور نه‌كرد و به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ زۆر به‌توندى پشتیوانى له‌هه‌موو ڕژێم و حكومه‌ته‌ سه‌ربازى و تاكڕه‌و و تۆرانیه‌ یه‌ك له‌دوایه‌كه‌كانى توركیاى ئه‌تاتوركى و فاشیستى ده‌كرد و تائێستاش و له‌دواى ده‌ستگیركردنى عبدالله ئۆجه‌لان له‌ساڵى 1999وه‌ ئه‌و پارته‌ى له‌لیستى تیرۆردا ده‌رنه‌كردوه‌ و گرتنى ئاپۆش به‌ئاگادارى ده‌زگا جاسوسیه‌كانى ئه‌مریكا و هاوكارى و پشتیوانى ئه‌و بوه‌.
له‌ئێستاشدا و له‌ وێسگه‌ى چوارهه‌مى په‌یوه‌ندیه‌كانى ئه‌مریكا –كورددا، بۆماوه‌ى 8 ساڵى ڕێكه‌ كوردانى ڕۆژئاواى كوردستان له‌ ساڵى 2011ه‌وه‌ دواى شۆڕشى گه‌لانى عه‌ره‌بى له‌پڕۆسه‌ى به‌هارى عه‌ره‌بیدا له‌ سوریادا،ده‌ستیانداوه‌ته‌ به‌رخۆدان و شۆڕش و مقاوه‌مه‌تى داعش و تیرۆریستان وتوانیویانه‌ سه‌ركه‌وتن و ده‌سكه‌وتى گه‌وره‌ وه‌ده‌ستبێنن و ئه‌زمونى ده‌سه‌ڵات و به‌ڕێوه‌به‌ریه‌كى خۆسه‌رى دابمه‌زرێنن و ناوچه‌ كوردیه‌كان ڕزگار بكه‌ن و له‌ سه‌نگه‌رى یه‌كه‌م و پێشه‌وه‌ دژى تیرۆریستان و توندڕه‌وه‌ ئیسلامیه‌كان بجه‌نگن و كچان و كوڕانى شه‌ڕڤانان ببونه‌ سیمبولى ئازادى و قاره‌مانێتى بۆ هه‌موو دونیاو له‌و پێناوه‌شدا 11هه‌زار شه‌هید و زیاد له‌ 20هه‌زار قوربانیان پێشكه‌شكردوه‌ . هه‌ر له‌سه‌ر ده‌ستى كوردانى ڕۆژئاوادا سه‌ركه‌وتنى كۆتا و نه‌مانى داعش ڕاگه‌یه‌نرا،به‌ڵام ئه‌مریكا له‌ئێستادا و دواى نه‌مانى مه‌ترسى داعش تاڕاده‌یه‌كى زۆر و له‌ پێناو به‌رژه‌وه‌ندى خۆى و هاوپه‌یمانه‌ فاشیسته‌كه‌ى له‌ توركیا به‌سه‌ركردایه‌تى ئه‌ردۆگان كه‌وتۆته‌ سازش و مامه‌ڵه‌كردن به‌ مه‌سه‌له‌ى كورد و كوردستانى ڕۆژئاواوه‌ ،بۆ چه‌ندین جار و هه‌روه‌ك دابونه‌ریته‌ قێزه‌ون و سیاسه‌ته‌ دۆگماو نامرۆڤانه‌كه‌ى ڕابووردووى به‌رامبه‌ر به‌كوردان له‌هه‌ر چوار پارچه‌كه‌ى كوردستاندا،ئه‌مریكا گه‌ره‌كێتى په‌رده‌یه‌كى نوێى خیانه‌تكردن له‌كورد و مه‌سه‌له‌ ڕه‌واكه‌ى دابداته‌وه‌ و ئه‌م جاره‌ش ئه‌م شۆڕشه‌ به‌ده‌ردى كۆمارى مهاباد و شۆڕشى ئه‌یلول و شۆڕشى باكور بباته‌وه‌ و خوێن و فرمێسك بۆ كوردان و خاك و سه‌روه‌ت و سامانى كوردانیش بۆ داگیركه‌رانى ناوچه‌كه‌ و دونیا حه‌ڵاڵ بكاته‌وه‌ و مێژووى 100ساڵه‌ى ڕه‌ش و تاریكى كوردان دووباره‌ بكاته‌وه‌.
ئه‌مریكا له‌م سه‌رده‌مه‌ى ترامپى سه‌رۆكى و له‌م سه‌ده‌ى بیست ویه‌كه‌دا،هه‌مان سیناریۆى قێزه‌ون دژى نه‌ته‌وه‌یه‌كى 40-50 ملیۆن كه‌سى و به‌رامبه‌ر وڵاتێكى وه‌ك كوردستانى گه‌وره‌ى نزیكه‌ى 600هه‌زار كم2 و خاوه‌ن نه‌وت و گازى سروشتى كه‌ سه‌رچاوه‌ى وزه‌ و بزوێنه‌رى ماكینه‌ى پیشه‌سازى زلهێزه‌كانه‌ دووباره‌ بكاته‌وه‌ ،به‌ناو پاراستنى ئارامى و ئاشتى ناوچه‌كه‌ و خوێن نه‌ڕشتن و مافى مرۆڤ و  دروشمه‌ باقوبریقه‌ بێناوه‌ڕۆكه‌كانى  كه‌ زیاد له‌ 100ساڵه‌ مێشك و ده‌روونى گه‌لانى ناوچه‌كه‌یان پێئاخنیوه‌ و هه‌ڵیافریواندون،ئه‌گینا له‌سه‌ر زه‌مینه‌ى واقع هیچ بونێكى هه‌ستپێكراو نابینى بۆ دیموكراسى و ئازادى و دادپه‌روه‌رى و یه‌كسانى و خۆشگوزه‌رانى و مافه‌كانى مرۆڤ.
به‌م شێوه‌یه‌ گه‌ر ئه‌مریكا له‌ چه‌ند وێسگه‌یه‌كى كه‌م و كورتى كاتى و بچوكى مێژوویدا هاوكار و هه‌مئاهانگ و به‌ناو هاوپه‌یمانى كورد بوبێت،ئه‌وا ته‌نها له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانى خۆیدا بوه‌ نه‌ك له‌پێناو سه‌رخستنى كورد و دامه‌زراندنى ده‌وڵه‌تى كوردى و ماف و داوا ڕه‌واكانى كوردا بوبێت،به‌ڵام له‌به‌رامبه‌ردا مێژووى 80 ساڵه‌ى ڕابوورى په‌یوه‌ندیه‌كانى ئه‌مریكا و كورد  سیاسه‌تێكى ستراتیژى و پته‌و و كۆنكرێتى بۆ پشتیوانى كورد نه‌بوه‌ ،به‌ڵكو سه‌رتاپاى بریتى بوه‌ له‌ خیانه‌ت و خه‌نجه‌ر لێدان له‌ پشته‌وه‌ له‌كورد و له‌ داواكارى و مافه‌كانى له‌هه‌ر چوار به‌شه‌كه‌ى كوردستان له‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌ ئێران و توركیا و عێراق و سوریاشدا.
بۆیه‌ كورد ده‌بێت له‌ئاینده‌دا په‌ندو عیبره‌ت له‌م مێژوه‌ ڕه‌شه‌ى خیانه‌ت و له‌م بێباكى و پشتكردنه‌ى ئه‌مریكا و ئه‌وروپیه‌كانیش وه‌ربگرێت و جارێكى تر هه‌موو هێلكه‌كانى نه‌خاته‌ سه‌به‌ته‌كه‌یانه‌وه‌  و پلانى جێگره‌وه‌ى ئاماده‌كراوى هه‌بێت و په‌ره‌ به‌ هه‌مه‌جۆره‌ى په‌یوه‌ندیه‌كانى بدات له‌ ناوچه‌كه‌ و دونیاشداـ هه‌روه‌ها نابێت كورد چیدى به‌دروشم و به‌هه‌ندێك هاوكارى چه‌ك و چۆڵ و ته‌قه‌مه‌نى كه‌م هه‌ڵبخڵه‌تێت و ببێته‌ خاوه‌نى هه‌موو مه‌سه‌له‌ى له‌ناوبردنى تیرۆر له‌ناوچه‌كه‌دا ،به‌ڵكو هه‌رئه‌وه‌نده‌ بكات كه‌ ناوچه‌كان و كوردستانه‌كه‌ى خۆى بپارێزێت و هیچى تر،چونكه‌ جگه‌ له‌كورد عه‌ره‌ب و مسوڵمانه‌كان و توركه‌كان و ...هتد.هه‌ن بۆ ئه‌وه‌ى بجه‌نگن،ناكرێت كورد له‌هه‌موو پڕۆسه‌یه‌كى گۆڕانكارى ناوچه‌كه‌دا بكرێته‌ سه‌ره‌نێزه‌ و قوربانى و قاره‌مان و پاڵه‌وانى جه‌نگه‌كه‌ به‌ڵام له‌كۆتایشدا ته‌نها خیانه‌ت و خوێن و فرمێسك و كاولكارى گه‌ل و نیشتیمانه‌كه‌ى بۆ بمێنێته‌وه‌.
گه‌ره‌كه‌ كورد به‌سه‌ر چۆنێتى و چه‌ندایه‌تى په‌یوه‌ندیه‌ ناوچه‌یى له‌ گه‌ڵ گه‌لانى ناوچه‌كه‌ له‌ تورك و فارس و عه‌ره‌ب و له‌ چوارچێوه‌ ئیسلامیه‌كه‌ و دواتریش بۆ په‌یوه‌ندیه‌ دونیاییه‌كان له‌ ئه‌وروپا و ڕۆژئاواو ڕۆژهه‌ڵات بچێته‌وه‌ و به‌شێوه‌یه‌كى وه‌كیه‌كى و یه‌كسان و له‌سه‌ر ئاستى سیاسى و نوێنه‌رایه‌تى كورد نه‌ك حیزب دابمه‌زرێنێت وئه‌مه‌ش پێویستى به‌یه‌ك و یه‌كگرتوویى ڕیزه‌كانى گه‌ل و نه‌ته‌وه‌ هه‌یه‌ له‌هه‌رچوار به‌شه‌كه‌ى كوردستاندا وگه‌ره‌كه‌ كورد هه‌موان و پێكه‌وه‌ خاوه‌نى یه‌ك كردار و گوتارى نه‌ته‌وه‌یى بن نه‌ك به‌ش به‌ش و پارچه‌پارچه‌ بوون،له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا گه‌ره‌كه‌ ڕووداو و پێشهات و گۆڕانكارى و هاوسه‌نگى هێز و هاوكێشه‌ سیاسى و ئابورى و ئه‌منیه‌كانى ناوچه‌كه‌ و دونیاش ڕاست ودروست بخوێنێته‌وه‌ و پلانى خۆى بۆیان هه‌بێت. پێویسته‌ كورد هه‌وڵبدات چیدى وه‌ك هێزێكى نافه‌رمى و نه‌ناسراو نه‌مێنێته‌وه‌ به‌ڵكو ببێته‌ هێزێكى نێوده‌وڵه‌تى و دانپیادانراو له‌ناوچه‌كه‌ و دونیاشدا،ئه‌وه‌ش ته‌نها به‌ بوون و دامه‌زراندنى ده‌وڵه‌تى سه‌ربه‌خۆى كورد ده‌بێت گه‌ر له‌قه‌واره‌شدا وه‌ك هه‌نگاوى یه‌كه‌م بچوك بێت،چونكه‌ ته‌نها ده‌وڵه‌تى ڕه‌سمى و ئه‌ندامى دانپیادانراوى نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان زامنى پاراستنى سه‌روه‌رى و سنور و شكۆى نه‌ته‌وه‌یى كورده‌ وه‌كو هه‌موو گه‌لانى ناوچه‌كه‌ و دونیاش،بۆیه‌ گه‌ره‌كه‌ دامه‌زراندنى ده‌وڵه‌تى كوردى ببێته‌ ستراتیژ و بنه‌ماو پنتى سه‌ره‌كى له‌سیاسه‌تى ئاینده‌ى كورداندا نه‌ك وه‌كو خه‌ون و خه‌یاڵ لێبڕوانرێت.به‌بێ ئه‌م هه‌نگاو وبه‌رنامه‌ى كارانه‌ زه‌حمه‌ته‌ كورد بگاته‌ ئاوات و ئامانجه‌كانى خۆى و مافه‌كانى له‌دامه‌زراندنى ده‌وڵه‌تى سه‌ربه‌خۆى خۆى و ئازابونى له‌ژێر ده‌سته‌یى و داگیركارى و به‌شبه‌شكردنى خاك و نه‌ته‌وه‌كه‌ى ڕزگارى ببێت،ئه‌مه‌ش له‌خۆبورده‌یى و جدیه‌ت و دڵسۆزى و خه‌مخۆرى و یه‌كڕیزى هه‌موانى گه‌ره‌كه‌ نه‌ك تاك سه‌ركرده‌ و تاك حیزب له‌م پارچه‌ یان له‌و پارچه‌یه‌ى  كوردستاندا.
‌‌ زیاتر ...
شه‌هریه‌ احمد
ئاری عومه‌ر
ئازاد ئیبراهیم ئەحمەد
زۆرترین خوێندراو
  • 24 کاتژمێر
  • هەفتە
  • مانگ