بیروڕا
عێراق له‌نێوان ئه‌مریكا و ئێراندا كامیان؟
نەوزادی موهەندیس
له‌م قۆناغى ململانێ تونده‌ى نێوان ئه‌مریكا و ئێراندا،عێراق له‌ هه‌موو وڵاتانى ناوچه‌كه‌ و دونیاش له‌ پێگه‌یه‌كى زۆر هه‌ستیار و ئیحراجیدایه‌ و زۆر سه‌خته‌ بڕیارێكى یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ بدات كه‌ كامیان هه‌ڵببژێرێت له‌نێوان لایه‌نگرى ته‌واو بۆ ئێران یان ئه‌مریكا.چونكه‌ عێراق هه‌رچه‌نده‌ وڵاتێكى خاوه‌ن سیاده‌ و سه‌روه‌رى و سنورى نێوده‌وڵه‌تى خۆیه‌تى و خاوه‌ن به‌ناو په‌ڕله‌مان و حكومه‌ت و داموده‌زگا شه‌رعیه‌كانى حوكمڕانیه‌،به‌ڵام له‌ ئێستادا توانا و هێز و پێزى ئه‌وه‌نده‌ى نیه‌ كه‌ ببێته‌ خاوه‌ن بڕیارێكى عێراقیانه‌ى سه‌ربه‌خۆ ،جا هه‌ر وڵاتێكیش كه‌ له‌ ڕووى سیاسى و ئابورى و ئه‌منیه‌وه‌ به‌هێز و تواناى پێگه‌یه‌كى حساب بۆكراو نه‌بوو ناشتوانێت ئازادانه‌ بڕیاره‌كانى خۆى بدات و ته‌نانه‌ت به‌رژه‌وه‌ندیه‌كان و سیاده‌ و سه‌روه‌رى وڵاته‌كه‌شى بپارێزێت.
ئه‌وه‌ى ئاشكرایه‌ عێراق وڵاتێكى دراوسێى مێژوویى ئێرانه‌ و به‌درێژایى ئه‌و دراوسێیه‌تیش هه‌میشه‌ له‌جه‌نگ و ململانێدا بونه‌ و هیچ كات وه‌ك دوو وڵاتى دراوسێى باش ڕێزیان له‌ سیاده‌ و سه‌روه‌رى یه‌كترى نه‌گرتوه‌،به‌تایبه‌تى ئێران هه‌میشه‌ چاوى ته‌ماعى بڕیوه‌ته‌ عێراق و هه‌وڵى داگیركردنى داوه‌ له‌ كۆن و نوێدا و ویستویه‌تى له‌ڕێگه‌ى عێراقه‌وه‌ وه‌ك ده‌روازه‌یه‌ك بچێته‌ ناو كۆمه‌ڵگا عه‌ره‌بى و ئیسلامیه‌كانى ناوچه‌كه‌وه‌ به‌تایبه‌تیش وڵاتانى كه‌نداو و سوریا و..هتد.بۆیه‌ تۆمار و مێژوویه‌كى ڕه‌شیان پێكه‌وه‌ هه‌یه‌. دواترین جه‌نگیش جه‌نگى 8ساڵه‌ى نێوانیان بوو، له‌ئێستاشدا و له‌دواى ڕووخانى ڕژێمى به‌عسى صدامیه‌وه‌ له‌ساڵى 2003وه‌ ئێران به‌ئاشكرا و به‌نهێنى  و ڕاسته‌وخۆ خۆى و هێزه‌كانى یان ناڕاسته‌وخۆ له‌ڕێگه‌ى ده‌ستوپێوه‌نده‌كانیه‌وه‌ له‌سه‌ركرده‌ و حیزب و میلیشیا سیاسى و چه‌كداره‌ شیعه‌كانه‌وه‌ ده‌ستیوه‌رداوه‌ته‌ كاروبارى عێراق و ململانێیه‌كى توند ده‌كات له‌گه‌ڵ ئه‌مریكادا بۆ ئه‌وه‌ى نفوز و هێز و ده‌سه‌ڵات و پاوانخوازى خۆى له‌ناوچه‌كه‌دا فراوان بكات و مه‌زهه‌بى شیعه‌ و شۆڕشى ئیسلامى ئێرانى هه‌نارده‌ى وڵاتانى ناوچه‌كه‌ بكات و خۆى بكاته‌ ده‌مڕاست و گه‌وره‌ و ڕیشسپى وڵاتانى ناوچه‌كه‌ و به‌مه‌ش جێگه‌ و پێگه‌یه‌كى سیاسى و ئابورى و ئه‌منى له‌ناوچه‌كه‌دا دژ به‌به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانى ئه‌مریكا و ئه‌وروپیه‌كان و زلهێزه‌كانى دونیا بۆخۆى مسۆگه‌ر بكات و له‌هه‌وڵى گه‌رموگوڕیشدایه‌ بۆ وه‌دستهێنانى چه‌كى ئه‌تۆمى.به‌م شێوه‌یه‌ ئێران نفوز و كاریگه‌رى گه‌وره‌ى خراپى له‌سه‌ر عێراق و عێراقیه‌كان داناوه‌ له‌ڕووى سیاسى و ئابورى و ئه‌منى و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌وه‌ و ته‌نانه‌ت دانان و لابردنى سه‌رۆك كۆمار و سه‌رۆك وه‌زیر و كاربه‌ده‌سته‌كانى تر له‌ سیاسى و ئه‌منیه‌كانیش به‌ده‌ست ئه‌وه‌،و ئێران به‌هه‌موو توانایه‌كیه‌وه‌ ڕۆچۆته‌ ناو ته‌واوى جومگه‌ گرنگه‌كانى بڕیاردانى عێراقه‌وه‌ و به‌مه‌ش عێراقى خستۆته‌ خولگه‌ى خۆیه‌وه‌ و ناتوانێت لێى ده‌ربچێت.
هه‌رچى ئه‌مریكاشه‌ وه‌ك زلهێزێكى دونیایى و ڕزگاركه‌رى عێراق و پاڵه‌وانى عێراقیه‌كان به‌تایبه‌تى سونه‌ مه‌زهه‌به‌كان و كورد و ئه‌وانى تر جگه‌ له‌ شیعه‌كان لێى ده‌ڕوانرێت و پێیان باشه‌ بوون و ده‌سه‌ڵات و هه‌ژموونى هه‌بێت له‌ عێراقدا له‌لایه‌ك بۆ پارێزگاریكردن له‌ عێراق له‌ تیرۆریستان و له‌لایه‌كى تریشه‌وه‌ بۆ پاراستنى له‌ كه‌وتنه‌ ژێر هه‌ژموونى ئێرانى فارسه‌وه‌ به‌ته‌واوه‌تىو له‌لاى سێهه‌میشه‌وه‌ بۆ ڕێگه‌گرتن له‌ هه‌ژموونى زۆرینه‌ى شیعه‌كان له‌ ده‌سه‌ڵاتدا،هه‌رچه‌نده‌ ئه‌مریكاش له‌ پێناو به‌رژه‌وه‌ندیه‌ سیاسى و ئابورى و ئه‌منیه‌كانى خۆى و هاوپه‌یمانه‌كانى له‌ناوچه‌كه‌دا عێراقى گه‌ره‌كه‌ و ده‌یهه‌وێت پێگه‌یه‌كى به‌هێزى هه‌بێت، چونكه‌ عێراق خاوه‌ن یه‌ده‌گێكێكى نه‌وت و غازى سروشتى زۆر وزه‌وه‌نده‌ و پێگه‌یه‌كى جیۆسیاسى گرنگى هه‌یه‌ له‌ باكورى وڵاتانى كه‌نداوى عه‌ره‌بیه‌وه‌ كه‌ هاوپه‌یمانى ستراتیژى ئه‌مریكان و هه‌رواش له‌ڕابووردوودا دوژمنێكى سه‌رسه‌ختى ئیسڕائیلى هاوپه‌یمانى زۆر ده‌لالى ئه‌مریكا بوه‌ ،بۆیه‌ ئه‌مریكا گه‌ره‌كێتى به‌هه‌ر نرخێك بوه‌ عێراق له‌ خولگه‌ى ئێران ده‌ربهێنێت و بیكاته‌ دۆست و هاوپه‌یمانێكى گوێڕایه‌ڵى خۆى  له‌پێناو پاراستنى به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانى خۆى و هاوپه‌یمانه‌كانیشى.ئه‌مریكا له‌ ئێستادا نزیكه‌ى 50 هه‌زار سه‌ربازى هه‌یه‌ له‌ عێراقدا و ته‌واوى ئاسمان و ده‌ریاشى كۆنتڕۆڵكردوه‌و به‌وپه‌ڕى چه‌كى ته‌كنه‌لۆژى نوێوه‌ ململانێ له‌گه‌ڵ ئێراندا ده‌كات.گه‌ره‌كێتى به‌پله‌ى یه‌كه‌م ئێران نه‌بێته‌ خاوه‌ن چه‌كى ئه‌تۆمى و له‌و پێناوه‌شدا گه‌مارۆى توندى ئابورى به‌سه‌ردا سه‌پاندوه‌ و گه‌ره‌كێتى له‌ڕێگه‌ى وه‌ستاندن و سفركردنه‌وه‌ى هه‌نارده‌كردنى نه‌وته‌كه‌یه‌وه‌ ژێرخانى ئابورى ئێران دابڕمێنێت كه‌ به‌ شاده‌مارى ژیان و پێشكه‌وتن و خۆشگوزه‌رانى ئێران داده‌نرێت.
پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ ،له‌م نێوه‌نده‌ پڕ بارگاوى و هه‌ژمووون و ڕاكێش ڕاكێشى ئێران و ئه‌مریكادا عێراق ده‌توانێت چى بكات؟چۆن بڕیار بدات؟به‌رژه‌وه‌ندى له‌گه‌ڵ كام لادایه‌؟ و ده‌یان پرسیارى تریش.
ئه‌وه‌ى ئاشكرایه‌ وه‌ك پێشتر باسمان كرد  له‌ ئێستادا عێراق له‌ پێگه‌یه‌كى هێنده‌ به‌هێزدا نیه‌ كه‌ بتوانێت به‌ ئێران و ئه‌مریكا بڵێت بوه‌ستن و چیتر ململانێ له‌سه‌ر خاك و گه‌لانى عێراق مه‌كه‌ن و ململانێكانتان به‌رنه‌ ده‌ره‌وه‌ى سنوره‌كانى عێراق. هه‌ربۆیه‌ ئه‌وه‌نده‌ى پێى ده‌كرێت ده‌بێت په‌یوه‌ندیه‌كى هاوسه‌نگ له‌نێوان هه‌ردوولایاندا دروستبكات كه‌ تیایدا به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانى عێراقى تیادا پارێزراو بێت،چونكه‌ ناتوانێت به‌ ئێرانێكى دراوسێى بڵێت نا كه‌ له‌ مێژه‌ دراوسێیه‌تى و به‌ حوكمى مێژوو و جوگرافیا ناتوانێت لێى دووربكه‌وێته‌وه‌ و هه‌رده‌بێت به‌ دیفاكتۆ په‌یوه‌ندى و دراوسێیه‌تى باش و ڕێزگرتنى هه‌ردوولا درێژه‌ به‌په‌یوه‌نیه‌كانى خۆى بدات له‌گه‌ڵ ئێراندا،له‌گه‌ڵ ئه‌مریكاشدا هه‌رچه‌نده‌ نه‌دراوسێى یه‌كترن و نه‌ خاك و نه‌ سنوریان پێكه‌وه‌یه‌،به‌ڵام به‌هۆى ئه‌وه‌ى ئه‌مریكا زلهێزێكى دونیاییه‌و هه‌ژموونى سیاسى و ئابورى و ئه‌منى گه‌وره‌ى به‌سه‌ر دونیاوه‌ هه‌یه‌ و به‌تایبه‌تیش وڵاتانى ناوچه‌كه‌ و هه‌رواش ڕزگاركه‌رى عێراقه‌ و ماوه‌ى 16 ساڵه‌ عێراق ده‌پارێزێت و قوربانیشى بۆ ده‌دات ،عێراق ناتوانێت هه‌موو ئه‌م چاكانه‌ى ئه‌مریكا له‌به‌رچاو نه‌گرێت و له‌چاوتروكاندنێكدا هه‌موانى سفر بكاته‌وه‌ و پێى بڵێت خواحافیزتان بێت،كه‌ هه‌رچه‌نده‌ نه‌ ئه‌و بوێریه‌ سیاسیه‌ و نه‌ ئه‌و توانا ئابورى و ئه‌منیه‌شى هه‌یه‌.چونكه‌ ئه‌مریكا نه‌ك عێراق له‌ته‌واوى وڵاتانى ناوچه‌كه‌دا خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندى ستراتیژى و گه‌وره‌ و گرنگه‌ و خاوه‌ن بڕیاریشه‌ به‌ خۆشى بێت یان به‌جه‌نگ ده‌توانێت پلان و سیاسه‌ته‌كانى خۆى پیاده‌ بكات. هه‌ربۆیه‌ باشترین ڕێگه‌ و چاره‌سه‌رى سیاسى  بۆ عێراق مامه‌ڵه‌ كردنێتى له‌گه‌ڵ ئه‌مریكادا وه‌ك دوو وڵاتى دۆست و لێكنزیك و خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندى به‌ستراوه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ ، هیچ عه‌یبه‌كیش له‌مه‌دا نیه‌ چونكه‌ زۆر وڵاتانى تر كه‌ له‌عێراق زۆر خۆیان به‌به‌هێزتر ده‌بینن له‌هه‌موو ڕوه‌كانه‌وه‌ پێویستیان به‌ ئه‌مریكا و هاوكاریه‌كانى هه‌یه‌ و ملكه‌چییان بۆ ده‌بڕیوه‌ وخواخوایانه‌ ئه‌مریكا ته‌نها سڵاویان لێبكات نه‌ك دۆستایه‌تیشیان بكات،هه‌ربۆیه‌ دۆستایه‌تى ئه‌مریكا بۆ عێراق بۆ ده‌یان ساڵى تر گرنگه‌ لانى كه‌م تا ئه‌وكاته‌ى عێراق هێز و تواناى ئه‌منى و سیاسى و ئابورى خۆى به‌ده‌ستدێنێته‌وه‌ و ده‌توانێت بڕیارى سه‌ربه‌خۆى خۆى بدات.
به‌م شێوه‌یه‌ عێراق ناتوانێت ده‌ست له‌ هاوكارى و یارمه‌تى و پشتیوانى و دۆستایه‌تى هیچ كام له‌ئێران و ئه‌مریكا هه‌ڵبگرێت و له‌ پێگه‌یه‌كى به‌هێزیشدا نیه‌ كه‌ بتوانێت میانگیرى له‌ نێوان ئه‌مریكا و ئێراندا بكات بۆ دۆزینه‌وه‌ى ڕێگا چاره‌ و ڕێكه‌وتن و هه‌ڵنه‌یسانى جه‌نگ و توندنه‌كردنه‌وه‌ى ململانێكانیان،چونكه‌ هه‌میشه‌ میانگیر یان دادوه‌ر ده‌بێت لانى كه‌م وه‌ك دوولایه‌نى كێشه‌كه‌ پێگه‌ى به‌هێزى هه‌بێت و هه‌ردوولاش گوێڕایه‌ڵى  بكه‌ن،كه‌ به‌داخه‌وه‌ عێراق له‌م قۆناغه‌دا نه‌ هێنده‌ به‌هێزه‌ و نه‌ ئه‌وانیش گوێى بۆ ده‌گرن و بگره‌ زۆربه‌ى ململانێكانیشیان له‌سه‌ر ئێستا و ئاینده‌ى عێراقه‌ له‌ڕووى سیاسى و ئابورى و ئه‌منیه‌وه‌،هه‌ربۆیه‌ عێراق بیه‌وێت یان نا بۆته‌ به‌شێك له‌ ململانێكان و له‌هه‌مان كاتیشدا قوربانیه‌كى به‌رده‌وامى بێچاره‌شه‌، كه‌ ته‌نها ڕێگا له‌به‌رده‌میدا بریتیه‌ له‌ دۆستایه‌تى هه‌ردوولا و درێژه‌پێدان به‌ په‌یوه‌ندیه‌كانى و ڕاگرتنى هاوسه‌نگى له‌نێوانیاندا به‌به‌رژه‌وه‌ندى گه‌لان و خاكى عێراق و پاراستنى ئه‌و سیاده‌ و سه‌روه‌ریه‌ى گه‌ر به‌ناویش بێت هه‌یه‌تى،گه‌ر لایه‌ندارى بۆ لایه‌كیان بكات ئه‌وا به‌خراپترین شێوه‌ ده‌شكێته‌وه‌ به‌سه‌ریدا و زیان و ماڵوێرانى گه‌وره‌تر به‌سه‌ر عێراقدا ده‌هێنێت و بۆ ده‌یان ساڵى تر عێراق گیرۆده‌ى ململانێ ناڕه‌وا و نابه‌رامبه‌ره‌كان ده‌كاته‌وه‌ و ئه‌وكاتیش ته‌نها و ته‌نها گه‌لان و خاكى عێراق زه‌ره‌رمه‌ندى گه‌وره‌ ده‌بن.
‌‌ زیاتر ...
فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد
نەوزادی موهەندیس
د.ئه‌رسه‌لان بایز
فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد
ئازاد ئیبراهیم ئەحمەد
ئازاد ئیبراهیم ئەحمەد
هونه‌ر ره‌سوڵ ئه‌حمه‌د
زۆرترین خوێندراو
  • 24 کاتژمێر
  • هەفتە
  • مانگ