دۆسیە
3ی ئاب ڕۆژی داگیركردنی شه‌نگال بوو
ئاماده‌كردنی:عه‌بدول نه‌جم

ڕۆژى ٣ى ئابى ساڵى ٢٠١٤ چه‌ته‌کانى داعش هێرشیان کرده‌ سه‌ر شه‌نگال و به‌ ئاسانى داگیریان کرد، ئه‌وه‌ش به‌هۆى ئه‌وه‌ى ئه‌و هێزه‌ى له‌وێ بوون به‌رگرییان نه‌کرد و هه‌ڵهاتن، داعش له‌و هێرشه‌دا هه‌زاران هاوڵاتى ئێزدى کۆمه‌ڵکوژ کرد، به‌شێکى زۆرى پیاوه‌کانى کوشت و کچ و ژنه‌کانیشى ڕفاند و دواتر له‌ بازاڕه‌کانى موسڵ و ڕه‌قه‌ کڕین و فرۆشتنى پێوه‌کردن.

له‌یادی سێ ساڵه‌ی ئه‌و ڕۆژه‌ شومه‌دا چی ده‌وترێت؟
بۆچی شه‌نگاڵ داگیركرا له‌ لایه‌ن چه‌ته‌كانی داعشه‌وه‌؟

لە یادی سێ ساڵەی تاوانی کۆمەڵکوژیی شەنگال-دا کۆمەڵێک داواکاری دەخرێته‌ ڕوو

هەریەکە لە تۆڕی هاوپەیمانی رێکخراوە کوردستانییەکان لە پێناو دادگای تاوانی نێو دەوڵەتی –Koncicc 353 رێکخراو ، تۆڕی رێکخراوە کوردییەکان بۆ قەدەغە کردنی چەکی ئەتۆمی - ICAN_KURDISTAN 103رێکخراو، کوردستان بێ جینۆساید kurdistan without genocide، رێکخراوی بەرەنگاربوونەوەی چەکی کۆکوژ لە کوردستان  - OAWMD، ڕاگەیەنداروێکیان بڵاوکردەوە.
لە یادی سێ ساڵەی تاوانی کۆمەڵکوژیی شەنگال-دا کۆمەڵێک داواکاری دەخەینە بەردەست دەسەڵاتداران و ڕای گشتی، کە ئەمەی خوارەوە بەشێک لەو داواکارییانەیە. 
- حکومەتی هەرێمی کوردستان فشار بخاتە سەر حکومەتی ناوەندی بۆ ئەوەی پەیماننامەی ڕۆما واژۆ بکات و ببێتە ئەندامی دادگای تاوانی نێو دەوڵەتی، چونکە بە ئەندام بوونی عێراق زامنی دووبارە نەبوونەوەی ئەم جۆرە تاوانانەو سزا دانی بکەرانی و ناساندنی حەقیقەتی یاسایی تاوانەکەیە لە ئاستی نێو دەوڵەتیدا
-داوا لە حکومەتی هەرێمی کوردستان و کانتۆنەکانی ڕۆژئاوای کوردستان دەکەین، هەر دیلێکی داعشی هاووڵاتی ١٢٤ وڵاتەکەی ئەندامی دادگای تاوانی نێودەوڵەتیان لایە تەسلیم بە دادگای تاوانی نێودەوڵەتی بکەن، بۆ ئەوەی دادگایی بکرێن
-داواکارین لە هەردوو لایەن بڕیار بەدەستان و تاوانبارانی داعش دیاری بکەن، ئەوانەی لە بڕیاردان و تاواندا ڕۆڵیان هەیە ناوەکانیان بدەنەدادگای تاوانی نێو دەوڵەتی
- پێویستە  قوربانیانی  ئێزیدی  و کریستان و کاکەیی ناسنامەی شەهیدیان بدرێتی وەک تەواوی شەهیدانی جینۆساید و بزاوتی رزگاریخوازی کوردستان، هەر کەس و لایەنێک  درێغی بکات لە ناو نانیان بە شەهید  وەک  تاوانباری ئینکاری جینۆساید  سزا بدرێت
-ئەو تاوانبارانەی پەلاماری ژنانی ئێزیدی و کریستانیان داوە یان مامەڵەیان پێوه‌كردوه‌ دیاری بکرێن و دادگایی بکرێن
-حکومەتی کوردستان دەبێت جیاکاری ئاینی و نەتەوەیی نەهێڵێت، ڕێگری بۆ  گەیشتن بە هیچ پۆستێک بۆ تەواوی پێکهاتەکانی  کوردستان نەبێت و  لە تەواوی  پۆستە سیادییەکان شەریک بن.
یه‌كێتی،قەرەبووی کەسوکاری قوربانییەکان و زیانلێکەوتووان بکرێتەوە.

هه‌روه‌ها مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەساڵیادی کارەساتی جینۆسایدی ئێزدییەکاندا راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژە بۆ ئەوەدەکات، لەو تاوانە وەحشیگەرییەدا، ھەزاران ھاووڵاتی بێتاوان، کۆمەڵکوژکران و بە ھەزاران ژن و کچ و منداڵ رفێنران و بێسەروشوێن کران و دوور لەھەموو بەھاو مافەکانی مرۆڤ لەڕووی جەستەیی و دەروونییەوە ئەشکەنجەدران و دەیان ھەزار ئێزدیش لە زێدی خۆیان ئاوارەبوون و سەروەت و ماڵیان بەتاڵانبران.
 لە بەشێکی تری راگەیەنراوەکەدا ھاتووە، لەیادی"٣" ساڵەی ئەو بۆنە نەتەوەییە مەرگبارەدا، جارێکی تر ئیدانەی تاوانی جینۆسایدکردنی خوشک و برایانی کوردی ئێزدی دەکات و لەسەنگەری پێشمەرگایەتی و لەخەباتی سیاسی و یاسایی و ئیداریی بەردەوام دەبن بۆ پاراستنی ئێزدییەکان و دەستەبەرکردنی مافەکانیان. ھەروەھا یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان،جەخت لەسەر ئەوەدەکاتەوە،پێویستە تاوانەکانی داعش دژبە ئێزدی و پێکھاتەکانی تر، لەبەر رۆشنایی یاساو رێککەوتنە نێودەوڵەتییەکان، بەتایبەت لەدادگای تاوانی نێودەوڵەتی، بەڕەسمی وەک تاوانی جینۆسایدو دژی مرۆیی بناسرێن و قەرەبووی کەسوکاری قوربانییەکان و زیانلێکەوتووان بکرێتەوە.

شەنگال چۆن داگیرکرا؟

بەرەبەیانی رۆژی سێی ئابی (2014) شەڕ لە نێوان هێزەکانی پێشمەرگە و چەکدارانی داعش لە قەزای شەنگالی سەر بە پارێزگای موسڵ رویداو دواتریش قەزاکە کەوتە دەست چەکدارانی داعش و هێزەکانی پێشمەرگە پاشەکشەیان کرد و لە سەعات (10)ی سەرلەبەیانی، قەزای شەنگال لە لایەن چەکدارانی داعشەوە بەتەواوەتی داگیرکرا.
دانیشتوانی قەزاکە لە کۆچکردندا بون بەرەو دهۆک و ناوچەکانی دیکەی هەرێمی کوردستان، جگە لە دەستبەسەراگرتنی قەزاکە، ناحیەی سنۆنی و هەردو كۆمه‌ڵگه‌ی‌ گرد زه‌رگ و شیپا شێخ خدر کەوتنە دەست چەکدارانی داعش. دوای داگیرکردنی شەنگال لەلایەن چەکدارانی داعشەوە، ناحییەکانی رەبیعە و زوممار لەلایەن داعشەوە داگیرکران و هێزی پێشمەرگە  و هێزە چەکدارەکانی دیکە لەو ناوچانە پاشەکشەیان کردو لەگەڵ پێشڕەوییەکانی داعش و گەیشتنیان بە مەخمور، گوێر و خازر کە سێ هێڵن بە ئاراستەی هەولێر، مەترسییەکانی داعش زیاتر بو، تا دواجار ئەمەریکا هاتە سەر خەت و یەکەم گورزیان لە داعش وەشاند.

ڕۆژێکی ڕەش، تاریک و خەمناک، ڕۆژی ٣ی ئاب

کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان (کەنەکە)، لە ڕاگەیەندراوێکدا ده‌ڵێت: ڕۆژێکی ڕەش، تاریک و خەمناک، ڕۆژی ٣ی ئاب ئەو رۆژەیە کە جارێکی دی فەرمانی پاکتاوکردنی خەڵکی ئێزدی درا، فەرمانەکە بە کردەوەش جێبەجێ کرا، شۆڤێنیزمی عەرەبی و توندڕەوی ئیسلامی لە تێڕوانینێکی دژە کورد و کوردستانییەوە گەیشتنە یەکتر و لەژێر بەرگی داعشەوە و لە دەرگای شەنگالەوە هێرشیان کردە سەر کوردستان
 

ئامانجی داعش و هێزە داگیرکارە هاوکارەکانی لەم هێرشەداچی بو؟

كه‌نه‌كه‌،ئامانجی داعش و هێزە داگیرکارە هاوکارەکانی لەم هێرشەداچی بو؟ تێکدانی هەموو دەستکەوتەکانی کوردستانیان بوو لە باشورو رۆژئاوا، بەو مەبەستەی جارێکی تر دەسەڵاتی هەمەلایەنی خۆیان بەسەر خەڵکی کوردستاندا بسەپێنن، هاوکات بیروباوەڕی ئێزدێتی بنەبڕ بکەن، هەر بەهۆی ئەوەش کە فەرمانی کوشتوبڕی ئێزدیەکانیان دا،ئەم پەلامار و کۆمەڵکوژییە بۆ سەر ئیزدیەکان، کوردستان و هەموو دنیای هەژاند، خەڵکی کوردستان لە هەموو لایەکەوە بەپیر ئێزدیەکانە چوون، بە تایبەتیش گەریلاکانی هەپەگە، هێزەکانی یەپەگە و یەپەژە قارەمانێتی و فیداکارییەکانی مەزنیان نواند و بەپەلە فریای دۆخەکە کەوتن و پێشیان بە بەردەوامیی هێرشەکە گرت.
هه‌روه‌ها له‌ سیمیناره‌که‌دا ووته‌بێژی ئه‌نجومه‌نی ناوه‌ندی یه‌كێتی نیشتمانی وتى: ئێمه‌ ئێش و ئازارى شه‌نگال ده‌زانین که‌ چه‌ندین جار توشى کۆمه‌ڵکوژیى بووه‌، ئێمه‌ ده‌زانین که‌ کێشه‌ى شه‌نگال کێشه‌یه‌کى نێونه‌ته‌وه‌ییه‌ و پێویسته‌ له‌ ئاستى نێونه‌ته‌وه‌یى چاره‌سه‌ر بکرێت، تا ئێستا ئه‌و کۆمه‌ڵکوژیانه‌ى سه‌ر شه‌نگال به‌ جینۆساید نه‌ناسراوه‌.

هه‌ر پارتییه‌کى سیاسى پارچه‌یه‌ک له‌ شه‌نگاڵی بۆ خۆى بردوه‌
ئه‌ ووته‌ بێژه‌ وتیشى: شه‌نگال ئێستا بوه‌ته‌ پێنج پارچه‌، هه‌ر پارتییه‌کى سیاسى پارچه‌یه‌کى بۆ خۆى بردوه‌ و پارچه‌یه‌کیش له‌ ئه‌وروپایه‌، ئێستا له‌ شه‌نگال له‌نێوان لایه‌نه‌ سیاسییه‌کان کێشه‌ دروست ده‌بێت، هه‌ربۆیه‌ هه‌ندێک لایه‌ن ده‌ڵێن په‌که‌که‌ میوانه‌ و ده‌بێت له‌ شه‌نگال ده‌ربچێت، به‌ڵام ده‌بێت ئێمه‌ له‌بیر نه‌که‌ین، که‌ میوانى دیکه‌ هه‌یه‌ و ده‌یه‌وێت خه‌ڵکى شه‌نگال کۆمه‌ڵکوژ بکات، ئه‌ویش چه‌ته‌کانى داعشه‌، میوانى دیکه‌ هێزه‌کانى ده‌وڵه‌تى تورکیایه‌، میوانى دیکه‌ حه‌شدى شه‌عبیه‌، ئێستا باسى ڕیفراندۆم ده‌کرێت، کێ ده‌ڵێت ئێمه‌ پێویستمان به‌ براکانى خۆمان نابێت له‌ شه‌ڕى دژى دوژمن، ئه‌گه‌ر ئێمه‌ باسى ڕیفراندۆم ده‌که‌ین ئه‌وا پێویستمان به‌ یه‌کێتى نه‌ته‌وه‌یى هه‌یه‌.
وته‌بێژى ئه‌نجومه‌نى ناوه‌ندى یه‌کێتى ئه‌وه‌شى وت: ئه‌و که‌سانه‌ى ده‌ڵێن په‌که‌که‌ ئاسته‌نگه‌ له‌پێش ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ى شه‌نگال، ئه‌وا با بچن ئه‌و ناوچانه‌ ئاوه‌دان بکه‌نه‌وه‌ که‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ى کۆنترۆڵى په‌که‌که‌یه‌، پێویسته‌ ئه‌وانه‌ى به‌رپرسیارن له‌وه‌ى داعش چوه‌ شه‌نگاله‌وه‌ دادگایى بکرێن، پێویسته‌ گه‌لى شه‌نگال قه‌ره‌بووى مادى و مه‌عنه‌وى بکرێته‌وه‌، با هه‌موو که‌س بزانێت که‌ کێشه‌ى شه‌نگال نه‌ک ته‌نها کێشه‌ى شه‌نگالییه‌کانه‌، به‌ڵکو کێشه‌ى هه‌موو گه‌لى کورده‌.

جێكای باسه‌ له‌ دوای داگیركردنی شه‌نگاڵ و به‌ گوێره‌ی ئاماره‌ ڕه‌سمیه‌كان،430 هه‌زار هاوڵاتی ئێزدی و پێكهاته‌كانی كریستیان و كاكه‌یی ئاواره‌بوون ،هه‌روه‌ها نزیكه‌ی 140 هه‌زار هاولأتی بۆماوه‌ی 10 ڕۆژ له‌ چیای شه‌نكاڵ بێ نان و بێ ئاوو ژیان  وگیۆیان خواردبوو.هه‌رێمی كوردستانیش 290 هه‌زار ئێزدی له‌ خۆ گرت.

425 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌
8/3/2017 11:44:14 AM
زیاتر ...