دۆسیە
ئامانجی ڕیفراندۆم چیە؟
ڕاپۆرتی عه‌بدول نه‌جم

ماوەیەكە ڕیفرادۆم بۆتە جێگەی باسوخواسی مەجلیسە سیاسی و جەماوەری و ڕۆشنبیریەكان لەم هەرێمەدا،و هەریەكەش بۆ ئامانجێك و مەبەستێكی دیاری خۆی باسی لێوەدەكات، هەیە بۆ بەرژەوەندی حیزبی و دەسكەوتی هەڵبژاردن و هەشە بۆ  فریودانی جەماوەر و شەقامی كوردی و هەشە لەپێناو ئامانجە ڕاستودروستەكەی كوردایەتیدا كە بریتیە لە سەربەخۆیی وەكو دروشمێكی ڕاستگۆیانە نەك  تاكتیك و مانۆڕی و موزایەداتی سیاسی بەرزیان كردۆتەوە،له‌م ماڵپه‌ڕه‌ی ئاڕاسته‌دا بزانه‌ ڕیفراندۆم چیه‌و بۆچی ئه‌نجام ده‌درێت،چاودێران باس له‌ ڕیفراندۆم ده‌كه‌ن.

ھەرڕاپرسیەک کە دەکرێت پێویستە ئامانجی سەرەکی خۆی ھەبێت
ساكارشێخ عه‌زیزمامۆستای زانكۆ بۆئاراسته‌ ووتی:ھەرڕاپرسیەک کە دەکرێت پێویستە ئامانجی سەرەکی خۆی ھەبێت لەسەرو ھەموویەوە ئامانجی گشتی دورمەودای ستراتیژی لە بەرژەوەندی گەل و وڵات، نەک بەرژەوەندی تەسکی کورت خایەنی حزبی. تێیدا ڕای گەل وەربگیرێت وەک ڕێگایەکی شەرعی و دەستوری بەمەبەستی بڕیاردان لەچارەنوس و داھاتووی نەوەکانی.
 مامۆستا ساكارده‌شڵێت:پێویستە پێش ئەوەی بڕیاری ڕاپرسی بدرێت لێکۆڵینەوەیەکی زانستی وردی بۆ بکرێت و پێشبینی بۆ ھەموو ئەگەر و سیناریۆکانی ڕاپرسیەکە و لێکەوتەکانی لەھەموو ڕوویەکەوە بکرێتەوە.

لە وڵاتانی جیھان ڕیفراندۆم بەمەبەستی بەشداریکردنی گەل لەبڕیاردان
ئه‌ومامۆستایه‌ی زانكۆده‌شڵێت:لە وڵاتانی جیھان ڕیفراندۆم بەکارھاتووە وەک مۆدێلێکی دیموکراسیانە بەمەبەستی بەشداریکردنی گەل لەبڕیاردان لەسیاسەتی گشتی وە تێپەڕاندنی ئەو کێشە و بەربەستانەی کەھەیان بووە، بۆنمونە وڵاتێکی وەک بەریتانیا دوای ٤٠ ساڵ لەئەندامێتی لەیەکێتی ئەوروپا بەھۆکاری زۆری ئەوپارانەی ساڵانە لەبری ئەندامێنی دەیدات و ھاتوچۆی بێ سنوری خەڵکی وڵاتانی ئەندام لەیەکێتەکە و کێشەی کۆچبەر و چەندین ھۆکاری تر کەوای کرد لەڕێکەی گەلەوە بڕیاربدەن لەیەکێتی ئەوروپا بچنە دەرەوە بە رای زۆرینەی ٥١.٩% . 
دوابەدوای ڕاپرسیەکە کاریگەری نەرێنیەکان دەرکەوتن بەتایبەتی لەڕوی بازرگانیەوە, وەک کشانەوەی بانکی HSBC کەبەگەورەترین بانکی بەریتانیا ھەژماردەکرێت و کەمبونەوەی وەبەرھێنان بەتایبەتی لە کەرتی عەقاراتدا و نزمبونەوەی لەڕێژەی ٤٠% بۆ ١٠% و چەندین لێکەوتەی نەرێنی تر کەپێشبینی دەکرێت ڕووبدات دوای ئەوەی بەتەواوی سەربەخۆ دەبن و لە یەکێتیەکە دەچنەدەرەوە.
 
بڕیاردان لەسەربەخۆی و دروستکردنی دەوڵەتێک چەند مەرج و بنەمایەکی گرنکی هه‌یه‌
ساكارشێخ عه‌زیز ئاماژه‌به‌وه‌شده‌كات،ڕیفراندۆم بەمەستی وەرگرتنی ڕای گەلێک بۆ بڕیاردان لەسەربەخۆی و دروستکردنی دەوڵەتێک چەند مەرج و بنەمایەکی گرنکی ھەیە کەپێویست تێیدا ھەبێت بۆئەوەی دەرئەنجامێکی سەرکەوتوی ھەبێت، وەک ئەمانەی لای خوارەوە:
١-    ھەبونی حکومەت و دامەزراوەی نیشتمانی ھەڵبژێردراو لەلایەن پەرلەمانەوە.
٢-    دەسەڵاتی دادوەری سەربەخۆ  و سەروەری یاسا بەوپێیەی ماسی گەورە و بچوک بگرێت.
٣-    ھەبونی دەسەڵاتێکی تەشریعی (پەرلەمان) ی کارای ھەڵبژێردراو لەلایەن گەلەوە، کەتوانای ئەوەی ھەبێت چاودێریەکی توندی دەسەڵاتی جێبەجێکردن بکات و متمانە لەوەزیرو سەرۆک و ھەرکەسێکی تر بسنێتەوە کە تێوەگلاون لە گەندەڵی و پێشێلکردنی یاسا.
٤-    ھێزێکی نیشتمانی یەکگرتوو کە پارێزگاری لەخاک و ئەمنی وڵات و گەل بکات.
٥-    ڕەزامەندی گەل لەحکومەت و دەسەڵاتی ناوچەکە.

هۆشیارزێبارى قسە راستەکەى کردوو وتى: ریفراندۆمەکەمان بۆسەربەخۆیى نیە
دكتۆربه‌ختیارشاوه‌یس ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێرق ده‌ڵیت:هۆشیار زیبارى خاڵى بارزانى و ئەندامى مەکتەبى سیاسى پارتى کە ئێستا کراوەتە بەرپرسى لیژنەى باڵاى ریفراندۆم زۆر بەروونى قسە راستەکەى کردوو وتى: ریفراندۆمەکەمان بۆ سەربەخۆیى نیە و دەمانەوێت بیکەینە وەرەقەى بەهێزبونمان لەگەڵ بەغداد. لەدواى ئەم قسەیەى زێبارى کە ئیحراجى زۆرى کادیرانى پارتى لێکەوتەوە ، هەندێک ویستیان بارەکەى راستبکەنەوە و گوتیان کاک هۆشیار مەبەستى ئەوە بوە کە دواى ریفراندۆم مفاوەزات لەگەڵ بەغداد دەکەین لەسەر سەربەخۆیى. لێرەدا دوو خاڵ هەیە:


 1- لەکوێى دونیادا دەوڵەتێک رازیبوە گفتوگۆ بکات لەسەر لەتکردنى وڵاتەکەى؟
2- دەسەڵاتدارانى بەغداد بە جێبەجێکردنى مادەى 140 ى دەستوور رازینەبوون کە خۆیان دەنگیان پێداوە ، ئیتر نازانم پارتى بەم پەیوەندیە شلۆقەوە کەهەیەتى لەگەڵ حیزبە عیراقیەکان چۆن ئەم زەمانەتەى وەرگرتوە، ببورن بیرتانبخەمەوە کاک هۆشیار کەدەیەوێت مفاوەزات بکات، زۆرینەى فراکسیۆنە سیاسیە عیراقیەکان رازینەبوون وەک وەزیر لەبەغداد بێت و بە ئیقالە ناردیانەوە بۆ هەرێم ئیتر نازانم بۆ پارچەپارچەکردنى وڵاتەکەیان بەرپرسە عیراقیەکان چۆن لەگەڵى دادەنیشن؟
دكتۆربه‌ختیارشاوه‌یس ده‌شڵێت:ئەى کەواتە مەسەلەکە چیە؟لەئێستادا پارتى دەیەوێت لەرێگەى ریفراندۆمەوە، فەشەلەکانى خۆى بشارێتەوە و بیانکاتە دەستکەوتى حیزبى بۆ خۆى. پارتى دیموکراتى کوردستان لەماوەى ئەزمونى حوکمڕانى کوردستاندا کە نزیکەى چارەکەسەدەیەکە بەشى شێرى لەدەسەڵاتى ئیدرایى و مالى بەرکەوتوە بەجۆرێک کە لەکۆى 111 کورسى پەرلەمان خاوەنى 38 کورسیە واتە رێژەى %34 ى بەردەکەوێت بەڵام نزیکەى %70 جومگە هەستیارەکانى دەسەڵاتى قۆرخکردووە

مەسەلەی ڕیفراندۆم هەم سیاسیە هەمیش یاساییە
نه‌وزادی موهه‌ندیس چاودێری سیاسی ده‌شڵێت:ڕیفراندۆم (( گشتپرسی )) مەسەلەیەكی گرنگ و هەستیارە چونكە پەیوەستە بە ئایندەی تاك بەتاكی كۆمەڵگاوە هەربۆیە پێویست دەكات  كە كۆدەنگیەكی نیشتیمانی و سیاسی و جەماوەری بۆ مسۆگەر بكرێت،نەك بە بڕیارێكی سیاسی لەلایەن حیزب و سەركردەیەكەوە بڕیاری لێبدرێت.
لەئێستای ئەم قۆناغەی كوردستاندا  مەسەلەی ڕیفراندۆم هەم سیاسیە هەمیش یاساییە، لەبەرئەوەی گەر مەبەست لەم پڕۆسەو هەنگاوە  ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی بێت بۆ ئەم بەشەی باشووری كوردستان ئەوا تەواو مەسەلەیەكی سیاسی و چارەنوسسازە و دەبێت هەمووان بە حیزب و سەركردە و جەماوەرەوە كۆندەنگ بن لەسەر شێواز و میكانیزمی پیادەكردنی و پێكەوە و هەموان تەدارەك و پێداویستیەكان و زەمینە سازی تەواوی بۆ بكەن لەسەر ئاستی ناوخۆ و ناوچەكە و دونیاشدا، بەهەمان شێوە مەسەلەیەكی یاساییە و دەبێت لە ڕێگەی ئۆرگانە یاسایی و شەرعیەكانی ئەم حوكمڕان و دەسەڵاتەی هەرێمەوە سەرپەرشتی بكرێت و كاری جێبەجێكردنیشی بۆ بكرێت، چونكە كارێكی لۆژیكی نابێت كە داواكاری ڕاگەیاندنی دەوڵەتێكی سەربەخۆ بكەیت كە ببێتە ئەندام لە ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتوەكان و ڕێكخراوە ناوچەییەكانی تردا كە هەموانیان بە یاسا پێكەوەنراون ،بەڵام لەهەمان كاتدا دامودەزگا یاسایی و شەرعیەكانی كەهەتە پەكیان بخەیت و لەكاریان بخەیت.

ڕیفراندۆم لەم هەرێمی كوردستاندا بۆ دەكرێت ؟ لە پێناو چیدا و ؟ ئامانجەكەی چیە؟
ئه‌و چاودێری سیاسیه‌ باس له‌وه‌شده‌كات:هەموان دەزانین و نمونەی زیندووی زۆریش هەیە لەدەوروبەر و ناوچەكە و دونیاشدا كە پڕۆسەی ڕیفراندۆم لەهەردوو سیستەمی سیاسی تاكڕەوی و دیموكراسیدا ئەنجام دەدرێت،بەڵام ئامانجەكانیان جیاوازە، لە سیستەمی تاكڕەویدا مەبەست چەسپاندنی زیاتری دەسەڵاتی تاكڕە و دیكتاتۆرەكانە و مانەوەیانە بۆ زیاترین ماوە لەوسەر كورسی دەسەڵات و  دزین و بەتاڵانبردنی سەروەت و سامانی میلەتە. بەڵام لە سیستەمە دیموكراسیەكاندا بریتیە لە بەشداری جەماوەر كە سەرچاوەی سەرەكی شەرعیەت و ڕەوایەتی دەسەڵاتەكانی لە  یەكلاكردنەوەی مەسەلە چارەنوسسازەكاندا وەك سەربەخۆیی و هەمواركردنەوەی دەستور و ڕەزامەندی لەسەر هاوپەیمانێتیەكان و ..هتد.

ده‌بێت ئەم ڕیفراندۆمەی كوردستان ئامانج و مەبەستەكەی زۆر ڕوون و ئاشكرا بێت
نه‌وزادی موهه‌ندیس له‌ درێژه‌ی قسه‌كانیدا ووتی: هەربۆیە دەبێت ئەم ڕیفراندۆمەی كوردستانیش ئامانج و مەبەستەكەی زۆر ڕوون و ئاشكرا بێت لەلای هەموان بە حیزب و سەركردە و جەماوەریشەوە، كە لە ئێستاشدا دەبێت ئامانج تەنها سەربەخۆیی بێت و پێكەوەنانی دەوڵەتێكی كوردی بێت نەك وەك ڕادەگەیەنرێت كە تەنها مەبەست ئەوەیە كە وەك كارتێكی گوشار بەدەست دەسەڵاتدارانی هەرێمەوە بێت لەبەرامبەر عێراقدا لەكاتی گقتوگۆكاندا،كە ئەم كارە بۆ خۆی تەواوی ئامانجی پڕۆسەكە و نیەتەكانی دەخاتە بەردەم پرسیارگەلێكی گەورە و هەموانیش توشی شۆكێكی بەهێز دەكات لە بەرەو پیرچوون و بەشداریكردنێكی گەرم و گوڕ لەو هەنگاوەدا.هەربۆیە گەر ئامانج لەم ڕیفراندۆمە ڕاگەیاندنی دەوڵەتی سەربەخۆ نەبێت ، ئەوا بەدڵنیاییەوە زۆرینەی جەماوەر لەگەڵیدا نابێت و ئەنجامیش شكستخواردنی پڕۆسەكەی لێدەكەوێتەوە كە ئەمەش دەبێتە شەرمەزاریەكی گەورە لەبەردەم جەماوەری  ناوخۆی كوردستان و لەبەردەم دەسەڵاتدارانی عێراق و دەرودراسێی و دونیاشدا.

861 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌
6/28/2017 10:20:30 PM
زیاتر ...