بیروڕا
پۆتین لەجەنگی ساردەوە بۆ جەنگی گەرم
بورهان شێخ ڕه‌ئوف
هەر لە سەرەتای  سساڵی 1991 جەنگی سارد كۆتایی هات  لە نێوان هەردوو بڵۆكی ڕۆژاوا  بە سەرۆكایەتی وڵاتەیەكگرتووەكانی ئەمریكا و ڕۆژهەڵات بە سەرۆكایەتی یەكێتی كۆمارە سۆسیالیستەكانی سۆڤیەتی جاران , بەەهەڵوەشانەوەو لەبەریەكتەرازانی یەكێتی سۆڤیەت بۆ چواردە وڵاتی سەربەخۆ ئەو جەنگەی كە بە ساردی ناوزەدكرا هەرچەندە لە زۆر شوێنی جیا جیا بە وەكالەت بە گەرمیش بەڕێووە دەچوو سەرەڕای پێشبڕكێ‌ و ململانێ‌ ی سەخت لە بواری پێشخستنی چەك و تەكنۆلۆجیای جەنگی بە هەموو جۆرەكانی ئەتۆمی كیمیایی بایۆلۆجی هەواڵگری و تا  بەرنامەی شەڕی هەسارەكان . 
لە ئێستادا و دوای بیست و هەشت ساڵ لە هەڵووەشانەوەی یەكێتی سۆڤیەتی جاران كە ڕوسیا خۆی بە جێنیشین ومیراتگری ئەو ئیمبراتۆریەتەسۆسیالسیتیە زەبەلاحە دەزانێت و خودی فلادیمێر پۆتین ی سەرۆكی ئێستای ڕوسیای فیدراڵی كە لە منداڵدانی سۆڤیەتەوە لەدایك بووە و پەروەردەو یەكێك لە هەڵسووڕاوە دیارەكانی دەزگای هەواڵگری ( KGB ) سۆڤیەتی  جاران بوو ئێستاش بۆ چەندین خوولە سەرۆكە و نیازی هەیە بۆ ئەم هەڵبژاردنە سەرۆكایەتیەی لەم 18  مانگی ئازارەدا ئەنجام بدرێت خۆی كاندید بكاتەوە و لە وتاری ساڵانەی خۆی لە بەردەم هەردوو ئەنجومەنی دۆما (پەرلەمان ) و ئەنجومەنی یەكگرتوو ( پیران )  وەكو نەریتی ساڵانە دەبوو لە مانگی كانوونی یەكەمی ڕابردوو بخوێنرایەتەوە بەڵام هەر بە مەبەست بۆ نزیك بوونەوە لە كاتی هەڵبژاردنەكان دواخرا لە 1/ئازارخوێنرایەوە .
ناوەڕۆك و مەبەستی وتارەكە 
ئەوەی بیسترا لە سەرۆكی ڕوسیا ی فیدراڵی فلادیمیر پۆتین سەردەمی جەنگی ساردی وەبیر ئامادەبووان و جیهانیش هێنایەوە هەروەها ئاماژەیەكی بەهێزیشی دا بۆ دەستپێكردنەوەی پێشبڕكێ‌ ی خۆ پڕچەككردن لەگەڵ ڕكابەرە سەرسەخت و لە مێژینەكەیان ئەمریكا كە وا ئێستا سنورەكانی هاوپەیمانی ناتۆ ی نزیك لە سنوورەكانی ڕوسیا خستۆتەوە .
هەرچەندە لە ئێستادا پەیوەندییەكانی ئەمریكا و ڕوسیا جۆرێك لە ساردی و سڕی پێوەدیارە بە هۆی تۆمەتباركردنی ڕوسیا بە دەستوەردان لە هەڵبژاردنە سەرۆكایەتیەكەی ئەمریكا بەڵام پۆتین داوای لە ئەمریكیەكان كرد كە بگەڕینەوە بۆ سەر مێزی دان وسان وباشتر و وردتر بیر بكەنەوەو چونكە هەموو ئەو سزانەی كە خراونەتە سەر وڵاتەكەی ناتوانن بەر بە پێشووە چوونی وڵاتەكەی بگرن بەڵكو وتی توانیوومانە هەموو ئەو ئامانجانە بە دەستبهێنین كە ڕۆژاواییەكان ویستوویانە بەدەستی نەهێنین , لە هەمانكاتدا وتی ئێمە هەڕەشە لە كەس ناكەین و پێداگیری لەوە كرد كە چەكی ئەتۆمی بەكار ناهێنین لە هەمبەر كەسدا لە حاڵەتێكدا نەبێت كە هێڕشمان بكرێتە سەر بە چەكی ئەتۆمی یان تەقلیدی كە بوونمان بخاتە مەترسیەوە ,لەهەمانكاتدا هۆشداری توندی دا لە هەرپەلامارێك بۆسەر خۆیان و هاوپەیمانەكانی كەئەمە خاڵێكی هەستیارە نازانین هاوپەیمانەكانی بە دیاریكراوی كێن ؟ 
لە هامانكاتدا پۆتین لەم وتارەدا كە بۆنی جەنگی لێدەهات  بە درێژی باسی تازەترین جۆری داهێنانەكانی چەك و ڕۆكێتەكانی  كرد كە لە بەرامبەر دانان و بڵاەپێكردنی سیستمی ڕۆكێتی بەرگری ئەمریكا لە نزیك سنوورەكانی وڵاتەكەی هەروەها زیاتر وتی ئەمە جۆرێكە لە وەڵامدانەوەی ئەو پاشەكشەی ئەمریكا لە ساڵی 2002  لە پەیماننامەی وەستانی پێشبڕكێ‌ ی چەكی ئیستراتیجی هێرشبردن  , وتی ئەوان واتە ئەمریكا ئێمەیان ناچار كرد كە پەنا بۆ پێشخستنی ئەم چەكانە بەرین كە لە وێنەیان نیە لە جیهاندا و هیچ جۆرە چەكێكی تەقلیدیش ناتوانێت بەریان پێبگرێت .
هەربۆیە ئەم لێدوانانەی پۆتین  نیشانەی سەرهەڵدانی لاپەڕەیەكی تری ململانێ‌ و پێشبڕكێ‌ ی خۆ پڕچەككردنە لە جیهاندا كە بە هیچ جۆرێك خزمەت بە مرۆڤایەتی و ئاشتی و ئاوەدانی ناكات و گەڕاەنەوەیە بۆ نەزمی دووجەمسەری كەساڵانێكی درێژ لە دوای شەڕی جیهانی دووەمەوە تا سەرەتای نەوەدەكانی سەدەی ڕابردوو درێژەی كێشا .
بۆیە گەر وردتر لە وتارەكەی پۆتین بڕوانیین ئەو ڕاستیەمان زیاتر بۆ ڕوون دەبێتەوە :
سیستمی ڕۆكێتیمان پێشخستووە كە مەوداكەی كراوەیە تاكوێ‌ بمانەوێت دەڕوات بەناوی (سارمات) كە كێشی هەر ڕۆكێتێك 200 تەنە كە توانای مانۆڕو خۆدەربازكردنی لە هەموو سیستمەكانی ڕاداروسیستمەكانی قەڵغانی ڕۆكێتی هەیە .
هەروەها ڕۆكێتی تری پیشانی ئامادەبووان دا لە ڕیگای شاشە پێشكەوتووەكانەوە كە بۆ ئەو مەبەستە ئامادەكرابوو كە خێراییەكەی بیست جار لە خێرایی دەنگ زیاترە كە پێ‌ ی  دەڵێن كینجاڵ واتە خەنجەر .
جگە لەمانەش ژێردەریاییەكی تری نمایشكرد كە بە وزەی ئەتۆمی كاردەكات و  توانای هەڵگرتنی هەموو جۆر ڕۆكێتێكی هەیە لە قوڵایی دەریاكانەوە هەروەها چەندین جۆر ڕۆكێتی تر كە بەلیزەر كاردەكەن لە هەموو كەش و هەوایەكی نالەباریشدا .
لە كۆتاییدا وتی(( كەس گوێ‌ ی لێ نەدەگرتین و كەس نەی دەخواست  قسەمان لەگەڵ بكات ئێستا ئیتر گوێمان لێبگرن  )) دیارە مەبەستی ئەمریكاو هاوپەیمانەكانێتی .
 .
‌‌ زیاتر ...
د.به‌ختیارشاوه‌یس
شاناز ئیبراهیم ئه‌حمه‌د
فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد
زۆرترین خوێندراو
  • 24 کاتژمێر
  • هەفتە
  • مانگ