بیروڕا
كورد له‌ناوجه‌رگه‌ى گۆڕانكاریه‌كان و له‌به‌رده‌م ئاڵنگاریه‌ مه‌ترسیداره‌كاندا..
نەوزادی موهەندیس



• له‌م قۆناغه‌ى ئێستادا كه‌  ناوچه‌كه‌ به‌گشتى و كوردستان به‌تایبه‌تى پێیدا ڕاگوزه‌ر ده‌كات، له‌هه‌ره‌ مه‌ترسیدارترین قۆناغه‌ له‌ماوه‌ى 100 ساڵى ڕابووردوودا،چونكه‌ هه‌مان دۆخى 100 ساڵى ڕابووردوو به‌خۆوه‌ ده‌بینیت له‌ دابه‌شكردنه‌وه‌ى نه‌خشه‌ى ناوچه‌كه‌ و داگیركردنه‌وه‌ى به‌ شێوازێكى نوێ و ڕووخاندن و هه‌ڵته‌كاندنى هه‌ندێك ده‌وڵه‌ت و دروستبوون و پێكه‌وه‌نانى هه‌ندێكى تر. ڕێك ئه‌م كه‌شوهه‌وایه‌ هه‌مان كه‌شوهه‌واى سه‌رووبه‌ندى كۆتایى جه‌نگى جیهانى یه‌كه‌م و ڕێكه‌وتنامه‌ى سایكس _بیكۆى نێوان زلهێزه‌كانه‌. ئه‌وكات ئیمپراتۆریه‌تى عوسمانى هۆكار بوو،له‌ ئێستادا كێشه‌ى سوریا و عێراق و كورد  و بوونى مه‌ترسیه‌كانى تیرۆر و تیرۆریستان((داعش و هاوشێوه‌كانى )) و توركیا و ئێران هۆكارن بۆ ئه‌و پڕۆسه‌ گرنگ و هه‌ستیاره‌ له‌م ناوچه‌ گرنگه‌ى دونیادا، ئه‌وكات به‌ریتانیا و فه‌ڕه‌نسا بڕیار به‌ده‌ستى یه‌كه‌م و كۆتا بوون ئێستا ئه‌مریكا و ڕووسیا بڕیارده‌رن.
• كورد له‌هه‌ر دۆخێكى هاوشێوه‌دا ،ده‌سكه‌وتى به‌ركه‌وتوه‌ به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ له‌لایه‌ك  پشت تێكردنى زلهێز و هاوپه‌یمانه‌كان لێى و له‌لایه‌كیش كێشه‌ و ململانێ ناوخۆیه‌كان و هه‌ڵنه‌سه‌نگاندنى وورد و تێنه‌گه‌یشتن و نه‌بوونى ڕوئیایه‌كى ڕاست و دروست بۆ گۆڕانكاریه‌كان و ئاڵنگاریه‌كانى ده‌وروبه‌ر  هیچ كات نه‌بۆته‌ خاوه‌نى ده‌وڵه‌تى سه‌ربه‌خۆ و هه‌موو ده‌سكه‌وته‌كانیشیان له‌ده‌ستداوه‌، ئه‌وه‌تا له‌ كۆتایى جه‌نگى یه‌كه‌مدا كورد توانى ببێته‌ خاوه‌نى بڕیارى كۆنگره‌ى ئاشتى ساڵى 1920 له‌ سیڤره‌ له‌ فه‌ڕه‌نسا بۆ پێكه‌وه‌نانى قه‌واره‌یه‌كى كوردى،به‌ڵام هه‌رزوو دواى 3ساڵ خه‌ونه‌كانى به‌بادا دران، دواتر له‌كۆتایى جه‌نگى جیهانى دووه‌مدا توانرا له‌ كوردستانى ڕۆژهه‌ڵات كۆمارێكى ساواى 11 مانگى پێكه‌وه‌بنرێت به‌ڵام ئه‌ویش هه‌رزوو زینده‌ به‌چاڵكرا. به‌داخیشه‌وه‌ كۆتایى شۆڕشى 12 ساڵ و 4 مانگه‌ى ئه‌یلولیش له‌ئه‌نجامى گه‌مه‌ى نێوده‌وڵه‌تى و بێتوانایى سه‌ركردایه‌تى ئه‌وكاتى كورد ئه‌نجام نسكۆ و شكستخواردن بوو، ئه‌وه‌ى كه‌ جێگه‌ى دڵخۆشیه‌ و درێژترین ماوه‌ و ته‌مه‌نى هه‌یه‌ له‌حوكمڕانى كوردیدا بریتیه‌ له‌م ئه‌زمونه‌ى باشوورى كوردستان كه‌ ماوه‌ى 26 ساڵه‌ به‌رده‌وامه‌ و توانراوه‌ ببێته‌ خاوه‌نى جومگه‌ و ئۆرگانه‌ سه‌ره‌كیه‌كانى حوكمڕانى و گه‌شه‌ و ئاوه‌دانى و خۆشگوزه‌رانى بۆ هاوڵاتیان دابینبكرێت و بتوانرێت ببێته‌ جێگه‌ى ئومێدى هه‌موو كوردانیش.
• به‌ڵام ئه‌م ئه‌زموونه‌ش له‌ ئێستادا كه‌وتۆته‌ به‌ر مه‌ترسى  ناوخۆیى و ناوچه‌كه‌ و دونیاش و ڕووبه‌ڕووى گه‌لێك ئاڵنگارى گه‌وره‌ و مه‌ترسیدار بۆته‌وه‌، كه‌ پێكه‌وه‌ هه‌موانیان ده‌توانن ببنه‌ هۆكار بۆ له‌ناوچوون و نابوتكردنى وه‌ك ئه‌زمونه‌كانى ڕابووردوومان، گه‌ر زوو به‌زوو نه‌كه‌وینه‌ خۆمان بۆ پاراستن و پارێزگاریكردن له‌م ده‌سه‌ڵات و حوكمڕانیه‌.
• خۆشبه‌ختانه‌ له‌ئێستادا ئه‌ستێره‌ى به‌ختى كوردان له‌دره‌وشانه‌وه‌دایه‌ و  به‌به‌راوورد به‌ 100 ساڵى ڕابووردوو زۆر گه‌شه‌و بره‌وى سه‌ندوه‌ و له‌سه‌ر ئاستى ناوچه‌كه‌ و نێوده‌وڵه‌تیش ناسراوتر و خاوه‌نى پشتیوانى و هاوكار و هاوپه‌یمانانى به‌هێزیشه‌،به‌ڵام هه‌موو ئه‌مانه‌ نابنه‌ فریادڕه‌سى مه‌سه‌له‌كه‌مان، چونكه‌ به‌ره‌ى ناوخۆى له‌نێو ماڵى كورد خۆیدا شه‌پڕیوه‌ و په‌رت و لێكترازاوه‌،جا هه‌ر كات به‌ره‌ى ناوخۆى هه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌ك توندوتۆڵ و یه‌ك و یه‌كگرتوو نه‌بوو ئه‌وا به‌دڵنیایى هۆكاره‌ ده‌ره‌كیه‌كان كاریگه‌رى ئه‌وتۆیان نابێت،چونكه‌ هۆكاره‌ ده‌ره‌كیه‌كان بنچینه‌یى نین به‌ڵكو ته‌نها یارمه‌تیده‌رن.
• ئه‌وه‌ى جێگه‌ى دڵخۆشیه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌رچه‌نده‌ دۆخى سیاسى و ئابورى و سه‌ربازى كورد خراپه‌،له‌به‌رامبه‌ریشدا دۆخى ده‌وڵه‌تانى سه‌رده‌ستى ناوچه‌كه‌ش له‌ توركیا و ئێران و عێراق رو سوریا و سعودبه‌ و ...هتد زۆر خراپترن،چونكه‌ گه‌ر ئه‌وان باش و پته‌و و یه‌كو یه‌كگرتووبونایه‌ ئه‌وا كورد به‌ته‌نها  ده‌بوه‌ پۆڕى خوراو و  هه‌موانیان پێكه‌وه‌  ئه‌م ئه‌زمونه‌ى گه‌له‌كه‌مانیان تێكوپێكده‌دا. ئه‌وانیش هه‌موانیان كێشه‌گه‌لێكى ناوخۆیى و ناوچه‌یى و نێوده‌وڵه‌تى قورس و سه‌خت و ئاڵۆزیان هه‌یه‌ له‌ناوخۆى خۆیاندا و له‌نێوان خۆشیاندا و له‌گه‌ڵ زلهێزه‌كانیشدا،هه‌ربۆیه‌ ئێمه‌ى كورد چه‌ند گیرۆده‌ بوین ئه‌وانیش ده‌هێنده‌.
• به‌ڵام ئه‌وه‌ى كه‌ دۆخى كوردى سه‌خت و ئاڵۆزتر كردوه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كورد نه‌بۆته‌ خاوه‌نى كیان و ده‌وڵه‌تى سه‌ربه‌خۆى خۆى و خاوه‌نى سیاده‌ و سه‌روه‌رى و سنورى نێوده‌وڵه‌تى خۆى نیه‌،هه‌ربۆیه‌ دۆخى لاواز و زۆر ناسكه‌ و مامه‌ڵه‌ى سیاسى و ئابورى و سه‌ربازى سه‌ربه‌خۆى له‌گه‌ڵدا ناكرێت.
• له‌ئێستادا دروشمى قۆناغى خه‌باتى كوردایه‌تى له‌م به‌شه‌ى باشووردا بۆته‌ ((چێكردنى ڕیفراندۆم)) بۆ یه‌كلایكردنه‌وه‌ى ڕاى زۆرینه‌ى جه‌ماوه‌ر له‌سه‌ر چاره‌نوسى خۆى،به‌ره‌و سه‌ربه‌خۆیى یانیش مانه‌وه‌ له‌چوارچێوه‌ى ده‌وڵه‌تى عێراقى فیدڕاڵدا، به‌داخه‌وه‌ ئه‌م هنه‌گاوه‌ هێنده‌ى بۆته‌ په‌رتكردنى زیاترى ڕیزه‌كان نه‌بۆته‌ هۆى كۆكردنه‌وه‌ و پته‌وكردنى به‌ره‌ى ناوخۆیمان،هه‌ربۆیه‌ش مه‌ترسیه‌كان و ئاڵنگاریه‌كان گه‌وره‌ترو مه‌ترسیدارتربوون له‌سه‌ر ئاینده‌مان.چونكه‌ ئه‌وه‌ى هه‌ست پێده‌كرێت چێكردنى ڕیفراندۆم بۆ ڕاگه‌یاندنى ده‌وڵه‌تى سه‌ربه‌خۆى كوردى نیه‌ له‌م به‌شه‌دا به‌ڵكو وه‌ك كارتێكى فشار ده‌بێت له‌به‌رامبه‌ر به‌غداد و دراوسێكاندا،كه‌ئه‌مه‌ش بۆخۆى كارێكى عه‌قڵانى و لۆژیكیانه‌ نیه‌ به‌ڵكو هێنده‌ى تر ڕق و ده‌مارگیرى دوژمنانى ناوچه‌كه‌ به‌رامبه‌رمان زیاد ده‌كات و فشار و گوشار و گه‌مارۆ سیاسى و ئابورى و سه‌ربازیه‌كانیان له‌سه‌رمان زیاتر و توندتر ده‌بێت.
• ئێمه‌ى كورد 100 ساڵه‌ خه‌بات ده‌كه‌ین له‌ پێناو ده‌وڵه‌تى سه‌ربه‌خۆیدا به‌مه‌به‌ستى پێكه‌وه‌نانى قه‌واره‌یه‌كى سه‌ربه‌خۆى خاوه‌ن سه‌روه‌رى و سنورى جوگرافى و سیسته‌مێكى حوكمڕانى دیموكراسى كه‌ ئازادیه‌كان و سه‌روه‌ربونى یاسا و چه‌سپاندنى عه‌داله‌ت و نه‌هێشتنى گه‌نده‌ڵى و حكومته‌ێكى خاكى و میللى تیادا پیاده‌ بكرێت كه‌ ئه‌مه‌ ئامانجى یه‌كه‌م و سه‌ره‌تاى هه‌موو ده‌وڵه‌تێكى سه‌ربه‌خۆیه‌، به‌ڵام  تێگه‌یشتن و مامه‌ڵه‌ى سه‌ركردایه‌تى ئه‌م قۆناغه‌ى ئێستاى كوردایه‌تى پێچه‌وانه‌ى ئه‌و بنه‌مایانه‌ هه‌ڵسه‌وكه‌وت ده‌كه‌ن و  له‌ ماوه‌ى ئه‌م 26 ساڵه‌ى حوكمڕانیدا  نه‌یانتوانیوه‌ بنه‌ماكانى ده‌وڵه‌تى سه‌ربه‌خۆ پێكه‌وه‌ بنێن و نه‌یانتوانیوه‌ دیاده‌ دزێوه‌ كۆن و  ڕزیوه‌كانیش له‌بنبێنن ،ده‌وڵه‌تى نه‌ته‌وه‌یى دووه‌م ئامانجیشى بریتیه‌ له‌ گه‌شه‌ و پێشكه‌وتن و خۆشگوزه‌رانى هاوڵاتیانى خۆى،نه‌ك برسیكردن و بێخزمه‌تكردن و زوڵم و چه‌وساندنه‌وه‌ و په‌شیمانبونه‌وه‌ له‌هه‌موو بنه‌ماكانى شۆڕش و خه‌بات له‌ دیموكراسى و ئازادى و عه‌داله‌ت و خۆشگوزه‌رانى. ده‌وڵه‌تێك كه‌ نه‌بێته‌ مایه‌ى چه‌سپاندنى عه‌داله‌ت و بنبڕكردنى گه‌نده‌ڵى و هێنده‌ش غرورو بێمنه‌ت بێت له‌ خه‌ڵك و جه‌ماوه‌ر و میله‌ته‌كه‌ى هه‌ر نه‌بوونى باشتره‌.
• پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌ ،گه‌ر كورد هه‌ر سوور بێت له‌سه‌ر چێكردنى ئه‌م ڕیفراندۆمه‌  ئه‌نجامه‌كان چى ده‌بێت؟ له‌ناووچوونى ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ یان سه‌رخستن و پته‌وكردنى و به‌رده‌وامبوونى ده‌بێت؟ ئایا سه‌ركردایه‌تى سیاسى ئاماده‌سازى ته‌واوى كردوه‌ بۆ ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ى ئاڵنگاریه‌ مه‌ترسیداره‌كانى ده‌وره‌وبه‌رى؟ ئایا حسابى گه‌مارۆ و فشاره‌ماى ده‌وڵه‌تانى ناوچه‌كه‌و دونیاشى كردوه‌؟ئایا گره‌نتى سه‌ركه‌وتنى پڕۆسه‌كه‌ى له‌ناوخۆشدا به‌ده‌ستهێناوه‌؟
وه‌ڵام ،به‌داخه‌وه‌ له‌ناوخۆدا یه‌ك و یه‌كگرتوو نین نه‌له‌گوتار و نه‌له‌كرداردا،كه‌ بۆخۆى ئه‌مه‌ خاڵى هه‌ره‌ لاوازى بڕیار و پڕۆسه‌كه‌یه‌ و مه‌ترسى گه‌وره‌شه‌ بۆ سه‌رنه‌كه‌وتنى، له‌گه‌ڵ  عێراقیشدا هیچ جۆره‌ ڕێكه‌وتن و لێكتێگه‌یشتن به‌ خۆشى و دوور له‌ ده‌مارگیرى نه‌كراوه‌، له‌گه‌ڵ وڵاتانى دراوسێشدا هه‌مئاهه‌نگى و ته‌بایى و لێكتێگه‌یشتن سازنه‌دراوه‌، له‌گه‌ڵ وڵاتانى زلهێزیشدا به‌هه‌مان شێوه‌ ئامۆژگاریكراوین كه‌ ئه‌و پڕۆسه‌یه‌ له‌م كاته‌دا گونجاو نیه‌(( ئامۆژگارى زلهێز و ده‌سه‌ڵاتدار هه‌میشه‌ جۆرێك له‌ هه‌ڕه‌شه‌ى له‌پشته‌وه‌یه‌)) و ده‌زگایه‌كى به‌متمانه‌ى نێوده‌وڵه‌تیش وه‌كو نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان ده‌ڵێت ئێمه‌ پشتیوانى و پشتگیرى و سه‌رپه‌رشتى پڕۆسه‌كه‌ ناكه‌ین تا له‌ ڕێگه‌ى عێراقه‌وه‌ داوه‌ت نه‌كرێین. بۆیه‌ سووربوون له‌سه‌ر بڕیارێكى هه‌م چاره‌نووساز و هه‌میش گرنگ و هه‌ستیار بۆ هه‌موان كه‌به‌م شێوه‌یه‌ ئاماده‌سازى بۆ نه‌كرابێت و حساباتى وردى بۆنه‌كرابێت و خوێنده‌وه‌ى هاوكێشه‌ و به‌ڵانسى هێزه‌كانیشى بۆ نه‌كرابێت،جگه‌ له‌كارێكى سه‌ركێشانه‌ چیدى تر نیه‌ و نابێت و ئه‌نجامه‌كه‌شى ماڵوێرانى و تێكدانى ئه‌م ئه‌زموونه‌ و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ خاڵى ده‌ستپێك و دووباره‌ بونه‌وه‌ى مێژووى ڕه‌شى له‌ناوچوونى حكومه‌ت و كۆمار و شۆڕشه‌كانى ڕابووردوومان ده‌بێت به‌ڵام ئه‌مجاره‌یان خوێناویتر و كاریگه‌رتر ده‌بێت بۆ 100 ساڵى ئاینده‌مان.
ئه‌ى چاره‌سه‌ر چیه‌؟
چاره‌سه‌رى مامناوه‌ندى بۆ تێپه‌ڕكردنى ئه‌م قۆناغه‌ و ڕه‌وینه‌وه‌ى مه‌ترسیه‌كان و ئاڵنگاریه‌كانى ده‌وروبه‌ر،بریتیه‌ له‌ خۆڕێكخستنه‌وه‌ى زیاترى نێوماڵى كورد و باشتركردن و ئاساییكردنه‌وه‌ى په‌یوه‌ندیه‌كان له‌گه‌ڵ به‌غداد و ده‌رودراوسێكان و هه‌وڵدانى زیاتریشه‌ له‌گه‌ڵ زلهێز و هاوپه‌یمانه‌كاندا كه‌ پشتیوانى زیاترى مانه‌وه‌ و به‌رده‌وامبوون و به‌هێزكردنى ئه‌م ئه‌زمونه‌مان بكه‌ن،تاكاتێكى گونجاوتر و له‌بارتر بۆ هێنانه‌ دى ده‌وڵه‌تى سه‌ربه‌خۆى كوردى،ئه‌وه‌ش كاتێك ده‌بێت كه‌ ده‌وڵه‌ته‌ باڵاده‌سته‌ ناوچه‌ییه‌كان له‌ توركیا و ئێران و سعودیه‌ و میسر و عێراق به‌م گه‌وره‌یى و به‌هێزییه‌ و یه‌كگرتویه‌ نه‌مێننه‌وه‌،ئه‌و كات كورد ده‌توانێت بگاته‌ ئامانج و خه‌ونه‌ له‌مێژینه‌كه‌ى خۆى و زاڵیش بێت به‌سه‌ر هه‌موو ئاڵنگاریه‌ مێژوویى و جوگرافیاى و سنور و تابۆ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان و ببێته‌ كاراكته‌رێكى به‌هێزیش له‌ناوچه‌كه‌دا كه‌ هه‌موو بنه‌ما سیاسى و ئابورى و سه‌ربازیه‌كانى هه‌یه‌.
بۆئه‌وه‌ى بشبینه‌ ده‌وڵه‌تێكى یاسایى و دانپیادانراوى نێوده‌وڵه‌تى ده‌بێت له‌ ڕێگه‌ و ڕێژچكه‌ یاساییه‌كانه‌وه‌ ده‌ستپێبكه‌ین و ئه‌ویش به‌ كاراكردنه‌وه‌ و توندوتۆڵكردنه‌وه‌ و چه‌سپاندنى زیاترى داموده‌زگا شه‌رعى و هه‌ڵبژێردراوه‌كانى هه‌رێمه‌كه‌مان ده‌بێت له‌ په‌ڕله‌مان و حكومه‌ت و ده‌زگاى دادوه‌رى و سه‌روه‌ربونى یاسا و  چه‌سپاندنى دیموكراسى و ئازادیه‌كان و پاراستنى مافه‌كانى مرۆڤ،ئه‌گینا به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ده‌بینه‌ ده‌وڵه‌تێكى ده‌رچوو له‌ یاسا و ڕێسا نێوده‌وڵه‌تیه‌كان و هه‌موانیش دژمان ده‌وه‌ستنه‌وه‌.
‌‌ زیاتر ...
فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد
بورهان شێخ ڕه‌ئوف
سه‌ربه‌ست جیهاد
د.به‌ختیارشاوه‌یس
بورهان شێخ ڕه‌ئوف
بورهان شێخ ڕه‌ئوف
بورهان شێخ ڕه‌ئوف
نەوزادی موهەندیس